Zasiedzenie służebności przesyłu: kiedy operator się na nie powoła i jak się bronić

Na działce od lat stoi słup albo pod polem biegnie gazociąg. Wzywasz operatora (firmę przesyłową, np. PGE, Tauron, Gaz-System, wodociągi) do zapłaty, a w odpowiedzi czytasz: „zasiedzieliśmy służebność, nic się nie należy”. Zasiedzenie służebności przesyłu to nabycie prawa do korzystania z pasa działki przez upływ czasu: 20 lat w dobrej wierze albo 30 lat w złej, przy trwałym i widocznym urządzeniu (art. 292, 172 i 305⁴ Kodeksu cywilnego, dalej: k.c.). Udowodnić je musi operator (art. 6 k.c.). Główny spór dotyczy lat sprzed 3.08.2008 r.: Trybunał Konstytucyjny (dalej: TK) uznał zasiedzenie w tym okresie za niezgodne z Konstytucją, część składów Sądu Najwyższego (dalej: SN) nie liczy tych lat, inne je liczą, a wyroku TK nie ogłoszono w Dzienniku Ustaw. Zanim sąd rozstrzygnie, nie uznawaj zasiedzenia w żadnym piśmie.

Masz taką sprawę? Zobacz, jak pomagam: Odszkodowanie za słupy i służebność przesyłu.

Stan prawny na 6.11.2026. Opisuję spór, który nie jest zamknięty: nie znalazłem odpowiedzi SN na pytania prawne w sprawach III CZP 36/26 i III CZP 38/26, a wyrok TK P 10/16 nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Daty w tabelach to przykłady, a nie ocena Twojej sprawy.

Zasiedzenie służebności przesyłu – co to jest i ile lat trwa?

To nabycie prawa do Twojego gruntu bez umowy i bez zapłaty. Prawo powstaje z upływem terminu, a sąd tylko to stwierdza. Czym jest sama służebność, opisuję w tekście Służebność przesyłu: co to jest, kto może jej żądać i jakie pieniądze należą się właścicielowi działki.

Operator musi wykazać trzy rzeczy:

• Trwałe i widoczne urządzenie (art. 292 k.c.). Przy gazociągu, wodociągu czy kablu w ziemi mogą to być elementy nad gruntem albo oznakowanie, np. słupki.
• Posiadanie służebności, czyli faktyczne korzystanie z działki (art. 352 § 1 k.c.). Sam słup nie wystarcza. Operator pokazuje, że korzystał, a zasiedzenie sięga tylko tak daleko, jak to korzystanie.
• Czas. 20 lat, a przy uzyskaniu posiadania w złej wierze 30 lat (art. 172 k.c.). Do 30.09.1990 r. było to 10 i 20 lat. Nowe terminy objęły też zasiedzenia już biegnące (art. 9 ustawy z 28.07.1990 r.).

Pomagają mu dwa domniemania: dobrej wiary (art. 7 k.c.) i ciągłości posiadania (art. 340 k.c.).

Kiedy operator powoła się na zasiedzenie?

Zwykle wtedy, gdy żądasz pieniędzy albo usunięcia urządzeń. Spotkasz je w czterech miejscach:

1. W odpowiedzi na wezwanie. To tylko stanowisko operatora. List niczego nie przesądza.
2. W sprawie o ustanowienie służebności (art. 305² § 2 k.c.). Jeżeli zarzut się obroni, sąd oddali Twój wniosek.
3. W procesie o bezumowne korzystanie albo usunięcie urządzeń. Sąd może ustalić zasiedzenie w tej sprawie, jako podstawę wyroku, bez osobnego postępowania. Jeżeli prawo miał nabyć poprzednik, np. Skarb Państwa, operator musi dodatkowo wykazać, że jest jego następcą.
4. We wniosku o stwierdzenie zasiedzenia (art. 609 i 610 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej: k.p.c.). Złoży go operator do sądu rejonowego miejsca położenia działki (art. 507 i 606 k.p.c.). Jesteś uczestnikiem, więc odpowiedz w terminie i żądaj oddalenia wniosku.

Wyrok TK o zasiedzeniu służebności przesyłu: co naprawdę orzekł?

Wyrok jest, ale ma ograniczony zakres. 2.12.2025 r. TK orzekł (P 10/16), że art. 292 w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c. są niezgodne z Konstytucją, jeżeli rozumie się je tak, że przed wejściem w życie art. 305¹–305⁴ k.c. przedsiębiorca przesyłowy lub Skarb Państwa mogli zasiedzieć służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu. Przepisy o służebności przesyłu obowiązują od 3.08.2008 r.

Czego wyrok nie zrobił:

• Nie usunął przepisów z Kodeksu. To wyrok zakresowy: dotyczy określonego rozumienia przepisu.
• Nie przesądził w sentencji doliczania czasu. Mówi o nabyciu przed 3.08.2008 r. W uzasadnieniu TK stwierdził, że przed tą datą posiadanie takiej służebności nie było możliwe, a sądy wyciągają z tego różne wnioski.
• Nie zakazał zasiedzenia służebności przesyłu po 3.08.2008 r. (art. 292 w zw. z art. 305⁴ k.c.).
• Nie przyznał nikomu pieniędzy. Sądy nadal badają każdą sprawę.
• Nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Opublikowano go tylko w zbiorze TK (OTK-A 2026/1). Orzeczenie TK wchodzi w życie z dniem ogłoszenia (art. 190 ust. 3 Konstytucji). Sądy spierają się, jakie skutki ma wyrok bez ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Wyrok omówiłem zaraz po jego wydaniu w tekście Wyrok TK P 10/16: koniec z „darmowym” zasiedzeniem służebności przesyłu? Tu piszę o tym, co z nim zrobiły sądy.

Czy sądy stosują wyrok TK?

Część tak, część nie. Podzielony jest także SN.

W pierwszej sprawie SN uznał wyrok TK za zmianę stanu prawnego, którą trzeba uwzględnić. W drugiej wskazał, że wyrok nie został opublikowany, a w składzie TK zasiadali sędziowie powołani nieprawidłowo. Części orzeczeń nowszej linii odmówił waloru orzeczeń sądu ustanowionego ustawą. Postanowień z 19.03 i 11.06.2026 r. nie wymienił, ale operatorzy mogą podnieść ten sam zarzut także wobec nich, bo orzekali w nich częściowo ci sami sędziowie. Spór dotyczy więc nie tylko prawa, ale też tego, kto orzekał.

Przy przyjmowaniu skarg też nie ma jednej linii. 12.06.2026 r. SN nie przyjął skargi właścicieli, pisząc, że przepisy nie budzą wątpliwości, a 16.07.2026 r. skargi operatora, który przegrał według linii nowszej.

Tak samo jest niżej. Sąd okręgowy w Łodzi uznał wyrok TK za wiążący mimo braku publikacji, a sąd okręgowy w Krakowie przyjął, że wiążący nie jest. Sąd okręgowy w Szczecinie 8.09.2026 r. zapytał o to SN (sprawa III CZP 38/26, skład trzech sędziów). Uchwała wiązałaby formalnie tylko w tej sprawie. Skład siedmiu sędziów SN, który miał to rozstrzygnąć wcześniej, umorzył postępowanie w grudniu 2025 r., bo cofnięto skargę kasacyjną.

Wynik zależy dziś od składu, który trafi na Twoją sprawę. Nie mogę go obiecać.

Od kiedy liczyć zasiedzenie służebności przesyłu?

To zależy od linii, a różnica sięga dziesięcioleci. Przykłady bez przerwania biegu:

Zapamiętaj datę 3.08.2028 r., ale nie traktuj jej jak bezpiecznego terminu. To najwcześniejsza data przy linii nowszej (tak m.in. sąd okręgowy w Łodzi). Zostało niecałe 21 miesięcy. Przy linii starszej termin mógł już upłynąć albo upłynie wcześniej, jak w wierszu z 1997 r.

Datę 3.08.2038 r. sądy wiążą ze złą wiarą. Nie znalazłem rozstrzygnięcia SN, czy wiarę oceniać przy linii nowszej na 3.08.2008 r., czy na dawne objęcie posiadania. Dlatego licz przede wszystkim datę wcześniejszą.

Początek biegu też bywa sporny. Sądy liczą od zajęcia gruntu pod budowę albo od oddania urządzeń do eksploatacji, dlatego daty z dokumentów mają znaczenie.

Czy operator doliczy czas sprzed 1990 r.?

Według linii starszej tak, według nowszej nic sprzed 3.08.2008 r. się nie liczy. Operator zwykle opowiada tę historię tak:

• Do 31.01.1989 r. obowiązywała jednolita własność państwowa (art. 128 k.c. w dawnym brzmieniu). Przedsiębiorstwa państwowe wykonywały uprawnienia Skarbu Państwa.
• 7.01.1991 r. przedsiębiorstwa nabyły własność urządzeń (ustawa z 20.12.1990 r.).
• Od 1993 r. przyszły przekształcenia w spółki, połączenia i aporty.

Obecny posiadacz może doliczyć czas poprzednika, a przy jego złej wierze tylko wtedy, gdy łącznie wychodzi co najmniej 30 lat (art. 176 § 1 k.c.). Żądaj więc całego łańcucha: kto, kiedy i na jakiej podstawie przejął urządzenia i posiadanie. Dowód obciąża operatora (art. 6 k.c.).

Dobra czy zła wiara operatora: co o tym decyduje?

Decyduje chwila uzyskania posiadania (art. 172 § 1 k.c.). Zła wiara daje Ci dwie korzyści: dłuższy termin i podstawę do zapłaty za przeszłość (art. 225 w zw. z art. 230 i 352 § 2 k.c.). Domniemanie dobrej wiary trzeba jednak obalić.

• Zgoda właściciela bez aktu notarialnego. Budowa za taką zgodą świadczy o złej wierze posiadacza. Zgoda może jednak osłabić żądanie zapłaty za przeszłość, więc przeczytaj jej treść.
• Decyzje inwestycyjne. Nie zastępują tytułu do gruntu i same nie przesądzają o dobrej wierze.

Oba punkty SN przypomniał w sprawie gazociągu z 1994 r., zbudowanego na podstawie decyzji wójta i pisemnej zgody właściciela na roboty. Sądy przyjęły złą wiarę, a SN nie przyjął skargi operatora (postanowienie z 13.10.2026).

Najmocniejsza karta operatora to grunt państwowy. Przedsiębiorstwo, które 7.01.1991 r. nabyło z mocy prawa urządzenia na nieruchomości Skarbu Państwa, może być uznane za posiadacza w dobrej wierze (tak SN przypomniał w II CSKP 1045/24). Przy linii nowszej to nie wystarcza, bo termin i tak nie biegł przed 3.08.2008 r.

Co, jeśli operator ma decyzję z art. 35 ustawy wywłaszczeniowej?

Wtedy zasiedzenie schodzi na drugi plan, a Twoja sytuacja jest trudniejsza. Decyzja z art. 35 ust. 1 ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości daje operatorowi tytuł do stałego korzystania z działki. Podobnie działają decyzje z art. 70 ust. 1 ustawy z 29.04.1985 r. i art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wiążą one kolejnych właścicieli, a powołać się na nie mogą kolejni operatorzy.

Sąd powinien najpierw zbadać decyzję, a zarzut zasiedzenia dopiero potem (II CSKP 1042/23). Pytania prawne do TK dotyczyły sytuacji bez takiej decyzji, a wyrok P 10/16 dotyczy zasiedzenia, nie tytułu z decyzji. Tu nie pomoże.

Sprawdź, czy decyzja obejmuje Twoją działkę i na jakiej podstawie ją wydano. Nazwa nie wystarcza: w sprawie II CSKP 1042/23 operator powoływał się na „zezwolenie na budowę” z art. 35.

Jak przerwać zasiedzenie służebności przesyłu?

Czynnością przed sądem podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia prawa (art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c.).

Przerwać może też uznanie przez operatora (art. 123 § 1 pkt 2 w zw. z art. 175 k.c.), np. pismo, w którym przyznaje, że nie ma prawa do gruntu. Zachowaj całą korespondencję. Po przerwaniu termin biegnie na nowo dopiero po zakończeniu sprawy (art. 124 k.c.).

Wniosek o służebność oznacza zgodę na urządzenia. Jeżeli chcesz je usunąć, wybierz drugi wiersz tabeli.

Co zasiedzenie oznacza dla Twoich pieniędzy?

Jeżeli sąd uzna zasiedzenie, tracisz trzy rzeczy:

• wynagrodzenie za ustanowienie służebności, bo operator ma już tytuł,
• zapłatę za czas po dniu zasiedzenia,
• żądanie usunięcia urządzeń.

Zapłata za czas przed dniem zasiedzenia jest sporna. Uchwała 7 sędziów SN z 2016 r. odmówiła jej właścicielowi obciążonemu służebnością przesyłu. Uchwała 7 sędziów z 3.04.2024, III CZP 103/22 przyjęła, że zasiedzenie takiego roszczenia nie gasi, ale dotyczyła własności rzeczy. Chodzi przede wszystkim o operatora w złej wierze.

Jeżeli zarzut upada, wracają wszystkie roszczenia. Za przeszłość żądasz co do zasady do 6 lat wstecz, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku (art. 118 k.c.). Dlatego pozew o zapłatę warto złożyć równolegle, choć sam zasiedzenia nie przerwie. Szczegóły: Słup, rura lub kable na działce bez umowy? Sprawdź, czy należy Ci się wynagrodzenie za bezumowne korzystanie.

Przegrałem sprawę o zasiedzenie. Czy wyrok TK otwiera wznowienie?

Na dziś to droga niepewna. Podstawą miałby być art. 401¹ k.p.c., a termin to 3 miesiące od wejścia w życie orzeczenia TK (art. 407 § 2 k.p.c.). Sądy okręgowe m.in. w Krakowie i Sieradzu odrzucały takie skargi, a sąd w Krakowie wskazywał, że wyrok nie wszedł w życie. Podnoszony jest też argument, że wyrok zakresowy nie jest podstawą wznowienia. TK orzekł 3.12.2025 r., że jest, ale i tego wyroku nie ogłoszono w Dzienniku Ustaw. 31.08.2026 r. inny skład sądu okręgowego w Krakowie zapytał o to SN (sprawa III CZP 36/26). Jeżeli liczy się ogłoszenie na sali rozpraw, termin minął w marcu 2026 r. Jeżeli publikacja w Dzienniku Ustaw, termin jeszcze nie ruszył. Sprawdź daty, zanim wydasz pieniądze na skargę.

Przykład. Pan Adam ma działkę z linią 15 kV postawioną w maju 1978 r. W księdze wieczystej nie ma służebności. 16.03.2026 r. wzywa operatora do umowy i zapłaty. 13.04.2026 r. operator odpisuje: „służebność zasiedziana z dniem 20.05.2008 r.”.

• Starostwo i archiwum nie znajdują decyzji z art. 35.
• Podana data wypada przed 3.08.2008 r., czyli w okresie, o którym orzekł TK.
• Przy linii nowszej termin upłynąłby najwcześniej 3.08.2028 r., a przy złej wierze 3.08.2038 r.
• 15.06.2026 r. pan Adam składa wniosek o ustanowienie służebności (100 zł), co przerywa bieg.
• Do 31.12.2026 r. wnosi pozew o zapłatę, który co do zasady obejmie okres od 1.01.2020 r.

Jak skończy się ta sprawa? Nie wiem. Przy linii starszej pan Adam przegra, jeżeli operator udowodni daty i następstwo. Przy nowszej sąd przejdzie do wyceny.

Co możesz zrobić

1. Nie uznawaj zasiedzenia. Nie pisz, że „rozumiesz” stanowisko operatora. Nie podpisuj oświadczeń o braku roszczeń.
2. Zażądaj podstawy. Niech operator poda dzień zasiedzenia, nabywcę, datę posadowienia, dobrą lub złą wiarę i łańcuch następców.
3. Ustal datę posadowienia. Szukaj protokołów odbioru, map, starych zdjęć i ortofotomap, świadków.
4. Sprawdź tytuł. Dział III księgi wieczystej, akta księgi, starostwo, urząd gminy, archiwum państwowe. Szukaj decyzji z art. 35, art. 70 i art. 124 oraz umów poprzednich właścicieli.
5. Policz oba warianty dat i sprawdź, czy bieg nie był przerwany.
6. Wybierz cel i przerwij bieg. Pieniądze: wniosek o służebność i pozew o zapłatę. Usunięcie: pozew z art. 222 § 2 k.c. Nie czekaj do 3.08.2028 r. Działaj przed wcześniejszą z policzonych dat.

W tych sprawach najpierw ustalam tytuł operatora i daty, potem dobieram wniosek albo pozew. Zakres opisuję na stronie usługi Odszkodowanie za słupy i służebność przesyłu. Nie obiecuję wyniku. Powiem wprost, co jest realne.

Masz podobną sytuację? Opisz ją w formularzu poniżej. W ciągu 24 h roboczych odpiszę, co trzeba zrobić, i prześlę ofertę z ceną i terminem. Do akceptacji oferty nic nie płacisz.

Najczęstsze pytania

Czy zasiedzenie widać w księdze wieczystej?

Nie musi. Nabycie następuje z upływem terminu, a wpis w dziale III może pojawić się później. Pismo operatora też niczego nie przesądza, więc żądaj dowodów (art. 6 k.c.).

Czy sprzedaż działki albo spadek przerywa zasiedzenie?

Co do zasady nie. Sprzedaż, darowizna ani spadek nie są czynnością z art. 123 § 1 k.c. Kupując działkę ze słupem, przejmujesz bieg terminu w stanie, w jakim jest.

Ile kosztuje sprawa o stwierdzenie zasiedzenia służebności?

Opłata od wniosku wynosi co do zasady 100 zł (art. 23 pkt 1 u.k.s.c.) i płaci ją wnioskodawca, zwykle operator. Stawka 200 zł z art. 39 ust. 1 pkt 3 u.k.s.c. dotyczy służebności gruntowej. Co do zasady każdy uczestnik ponosi koszty swojego udziału, ale przy sprzecznych interesach sąd może je rozdzielić inaczej (art. 520 k.p.c.).

Źródła

• Konstytucja RP (Dz.U. 1997 Nr 78 poz. 483): art. 190.
• Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795): art. 6–7, 118, 121–124, 172, 175–176, 222, 225, 230, 285, 292, 305¹–305⁴, 340, 352.
• Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468 ze zm.): art. 189, 401¹, 407, 507, 520, 606, 609, 610.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228 ze zm.): art. 23, 39.
• Ustawa o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. 2026 poz. 399 ze zm.): art. 124.
• Ustawa z 30.05.2008 o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2008 Nr 116 poz. 731).
• Ustawa z 28.07.1990 o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. 1990 Nr 55 poz. 321): art. 1 pkt 32, art. 9, art. 16.
• Ustawa z 20.12.1990 o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 1991 Nr 2 poz. 6).
• Ustawa z 12.03.1958 o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. 1974 Nr 10 poz. 64, uchylona): art. 35.
• Ustawa z 29.04.1985 o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. 1985 Nr 22 poz. 99; t.j. Dz.U. 1991 Nr 30 poz. 127, uchylona): art. 70.
• Trybunał Konstytucyjny: wyrok z 2.12.2025, P 10/16 (OTK-A 2026/1, nieogłoszony w Dzienniku Ustaw).
• Sąd Najwyższy: uchwały III CZP 124/10, III CZP 45/14 (7 sędziów), III CZP 103/22 (7 sędziów); postanowienia II CSKP 1045/24, II CSKP 1042/23.