Odrzucenie spadku: termin 6 miesięcy, notariusz czy sąd i co z dziećmi

Tata zmarł, a po pogrzebie zaczęły przychodzić listy z banku i od firmy windykacyjnej? Odrzucenie spadku to oświadczenie, po którym nie dziedziczysz ani majątku, ani długów: jesteś traktowany tak, jakbyś nie dożył śmierci spadkodawcy (art. 1020 Kodeksu cywilnego, dalej: k.c.). Składasz je u notariusza albo w sądzie w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku (art. 1015 § 1 i art. 1018 § 3 k.c.). Po Tobie do spadku dochodzą Twoje dzieci, więc za małoletnie dzieci też trzeba spadek odrzucić, czasem za zezwoleniem sądu opiekuńczego. Od 5 listopada 2026 r. notariusz weźmie za oświadczenie najwyżej 100 zł plus VAT, a sąd pobiera 100 zł opłaty.

Masz taką sprawę? Zobacz, jak pomagam: Stwierdzenie nabycia spadku.

Stan prawny na 2.11.2026. Opisuję spadki otwarte od 18.10.2015 r. po osobie, która zmarła w Polsce, bez elementu zagranicznego. Przy spadkach otwartych wcześniej brak oświadczenia oznaczał co do zasady przyjęcie proste, czyli odpowiedzialność za długi bez ograniczenia (art. 6 ustawy z 20.03.2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw). Przepisy o wniosku do sądu, który zachowuje termin, i o odrzucaniu spadku za dziecko bez zezwolenia sądu obowiązują od 15.11.2023 r. Taksa notarialna zmienia się 5.11.2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1370), więc podaję maksymalne stawki dotychczasowe i nowe. Dobrodziejstwo inwentarza opisuję tylko w skrócie.

Odrzucenie spadku – co to jest i kiedy warto?

Spadkobierca ma 3 możliwości: przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), przyjąć go z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza) albo spadek odrzucić (art. 1012 k.c.).

Odrzucenie ma sens przede wszystkim wtedy, gdy długi zmarłego są wyższe niż to, co zostawił. Zasady:

• całość albo nic – co do zasady nie odrzucisz części spadku, np. samych długów (art. 1014 § 3 k.c.),
• bez warunków – oświadczenie „odrzucam, jeżeli długi przekroczą 50 000 zł” jest nieważne (art. 1018 § 1 k.c.),
• bez odwrotu – oświadczenia nie można odwołać (art. 1018 § 2 k.c.),
• testament i ustawa osobno – kto jest powołany i z testamentu, i z ustawy, może odrzucić spadek jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć jako ustawowy (art. 1022 k.c.).

Odrzucenie zwalnia Cię z długów zmarłego, a nie z własnych. Jeżeli byłeś współkredytobiorcą albo poręczycielem, bank może żądać zapłaty od Ciebie na podstawie tej umowy.

Do kiedy odrzucić spadek? Termin 6 miesięcy

Masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 k.c.), osobno dla każdego spadkobiercy. Przy dziedziczeniu z ustawy to zwykle dzień, w którym dowiadujesz się o śmierci i o tym, że należysz do kręgu spadkobierców. Wnuk albo brat zmarłego dowiaduje się o tym często dopiero, gdy bliżsi krewni odrzucą spadek.

Termin kończy się w dniu, który datą odpowiada dniu początkowemu (art. 112 k.c.): dowiedziałeś się 14 września, termin mija 14 marca. To termin zawity, po jego upływie prawo do złożenia oświadczenia wygasa (postanowienie Sądu Najwyższego z 20.11.2013, I CSK 329/13).

Gdy czasu jest mało, wybierz sąd. Wystarczy przed upływem terminu złożyć wniosek o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku (art. 1015 § 1¹ k.c.). U notariusza oświadczenie musisz złożyć w terminie.

Co, jeżeli nic nie zrobisz? Dobrodziejstwo inwentarza a długi

Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Za długi spadkowe odpowiadasz wtedy tylko do wartości stanu czynnego spadku, ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2 k.c.). Wykaz inwentarza złożysz w sądzie albo przed notariuszem (art. 1031¹ § 1 k.c.).

Ograniczenie odpada, jeżeli podstępnie pominiesz w wykazie coś, co należało do spadku (art. 1031 § 2 zd. 2 k.c.). Dobrodziejstwo inwentarza wystarcza zwykle, gdy w spadku jest mieszkanie warte więcej niż długi. Gdy spadek to głównie długi, odrzucenie oszczędza Ci wykazu i rozmów z wierzycielami. Mieszkanie odziedziczone po rodzicach opisuję w tekście Mieszkanie po rodzicach: kto dziedziczy, jak spłacić rodzeństwo i sprzedać.

Kto jeszcze musi odrzucić spadek? Dzieci i dalsza rodzina

Twój udział przypada tym, którzy dziedziczyliby, gdybyś nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 k.c.). Przy dziedziczeniu z ustawy są to najpierw Twoje dzieci, a dalej wnuki (art. 931 § 2 k.c.). Gdy wszyscy zstępni zmarłego odrzucą spadek, dziedziczą jego małżonek i rodzice, a w miejsce zmarłego rodzica – rodzeństwo i jego dzieci (art. 932 k.c.).

Każda z tych osób składa własne oświadczenie, we własnym terminie. Na końcu kolejki jest gmina ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego albo Skarb Państwa (art. 935 k.c.). One nie mogą odrzucić spadku i przyjmują go z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1023 k.c.).

Jeżeli sam masz długi, Twój wierzyciel może żądać uznania odrzucenia za bezskuteczne wobec niego, gdy odrzuciłeś spadek z jego pokrzywdzeniem (art. 1024 k.c.).

Odrzucenie spadku za dziecko: kiedy potrzebne jest zezwolenie sądu?

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego to czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Rodzice potrzebują do niej co do zasady zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej: k.r.o.). Opiekun prawny dziecka też (art. 156 k.r.o.).

Od 15.11.2023 r. zezwolenie nie jest potrzebne, jeżeli spełnione są łącznie 3 warunki (art. 101 § 4 k.r.o.):

1. dziecko jest powołane do spadku dlatego, że wcześniej odrzucił go rodzic,
2. rodzic odrzuca spadek w imieniu dziecka wspólnie z drugim rodzicem albo za jego zgodą (oboje mają w tym zakresie władzę rodzicielską),
3. spadek odrzucają też inni zstępni rodziców dziecka, czyli przede wszystkim jego rodzeństwo.

Gdy władzę rodzicielską ma tylko jeden rodzic, sprawa jest sporna: według uzasadnienia projektu zezwolenie nie jest potrzebne, według części komentatorów jest. Bezpieczniej złożyć wniosek do sądu. W braku porozumienia rodziców potrzebne jest zezwolenie sądu. Tak samo, gdy dziecko dziedziczy bezpośrednio, np. po zmarłym ojcu, albo gdy jego rodzeństwo spadek przyjmuje. Bez zezwolenia rodzic oświadcza pod rygorem odpowiedzialności karnej, że te warunki są spełnione. Jedno oświadczenie może dotyczyć kilkorga dzieci (art. 641 § 3¹–3⁵ k.p.c.).

Wniosek składasz do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania dziecka (art. 569 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej: k.p.c.). Sąd wysłuchuje drugiego rodzica, a postanowienie jest skuteczne dopiero po uprawomocnieniu (art. 583 k.p.c.). W toku sprawy o stwierdzenie nabycia spadku zezwolenia udziela sąd spadku (art. 640¹ k.p.c.).

Czy wniosek do sądu opiekuńczego wstrzymuje termin 6 miesięcy?

Tak. Bieg terminu ulega zawieszeniu na czas postępowania o zezwolenie (art. 1015 § 1² k.c.). Do tego samego wniosku Sąd Najwyższy doszedł jeszcze przed zmianą przepisów (postanowienia z 20.11.2013, I CSK 329/13, i z 24.09.2015, V CSK 686/14).

Z tych orzeczeń wynika:

• Termin dla dziecka biegnie od dnia, w którym o jego powołaniu dowiedział się przedstawiciel ustawowy albo opiekun (V CSK 686/14). Gdy dziecko dziedziczy po odrzuceniu spadku przez rodziców, to zwykle dzień ich oświadczenia (I CSK 329/13).
• Zawieszenie to nie nowy termin. Po uprawomocnieniu się zezwolenia biegnie dalej pozostała część 6 miesięcy (I CSK 329/13).
• Sam wniosek to nie odrzucenie. Po zezwoleniu składasz oświadczenie w imieniu dziecka u notariusza albo w sądzie.

Odrzucenie spadku u notariusza czy w sądzie?

Obie drogi dają ten sam skutek. Oświadczenie składasz ustnie albo na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym, także przez pełnomocnika z takim pełnomocnictwem (art. 1018 § 3 k.c.).

Notariusz albo sąd przesyła oświadczenie do sądu spadku, czyli sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego (art. 640 § 1 i art. 628 k.p.c.).

Jak wygląda odrzucenie spadku u notariusza i jakie dokumenty zabrać?

1. Umów wizytę i podaj imię i nazwisko zmarłego, datę i miejsce śmierci oraz ostatnie miejsce zwykłego pobytu.
2. Zabierz dowód osobisty i odpis aktu zgonu, jeżeli go masz. Przy dziecku także jego akt urodzenia, a gdy zezwolenie było potrzebne – prawomocne postanowienie sądu.
3. Złóż oświadczenie: dane zmarłego, tytuł powołania (ustawa albo testament), treść oświadczenia, znani Ci spadkobiercy ustawowi i testamenty, także te, które uważasz za nieważne (art. 641 § 1–2 k.p.c.). Przy dziecku dochodzi oświadczenie z art. 641 § 3¹ k.p.c.
4. Odbierz wypis. Przyda się, gdy wierzyciel zapyta, czy jesteś spadkobiercą.

Wzoru nie potrzebujesz, notariusz spisze protokół. Treść brzmi zwykle tak: „Oświadczam, że spadek po [imię i nazwisko], zmarłym [data] w [miejscowość], do którego jestem powołany z ustawy, odrzucam”.

Ile kosztuje odrzucenie spadku u notariusza, a ile w sądzie?

U notariusza płacisz wynagrodzenie uzgodnione z notariuszem, nie wyższe niż stawka maksymalna, plus VAT (art. 5 § 1 Prawa o notariacie, dalej: pr. not.). Stawki maksymalne do 4.11.2026 r. / od 5.11.2026 r.:

• oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku: 50 zł / 100 zł (§ 8 pkt 9 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej),
• wypis: 6 zł za stronę / 12 zł za każdą z pierwszych 10 stron (§ 12 ust. 1).

W sądzie opłata od wniosku o odebranie oświadczenia wynosi 100 zł (art. 49 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, dalej: u.k.s.c.). Gdy w jednym piśmie jest kilka wniosków, opłatę pobiera się od każdego osobno (art. 49 ust. 2 u.k.s.c.). Wniosek do sądu opiekuńczego o zezwolenie kosztuje 100 zł (art. 23 pkt 1 u.k.s.c.).

Rejestr Spadkowy. Oświadczenia o odrzuceniu spadku nie wpisuje się do Rejestru Spadkowego. Rejestr obejmuje akty poświadczenia dziedziczenia i postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 95h § 1 i art. 95i § 2 pr. not.), a oświadczenie trafia do akt sądu spadku. Przy potwierdzaniu dziedziczenia notariusz zamieści w protokole wzmiankę o nim (art. 95c § 3 pr. not.), a opłatę 5 zł za wpis do rejestru pobierze od aktu. Ten etap opisuję w tekście Stwierdzenie nabycia spadku: notariusz czy sąd, dokumenty, koszt i czas.

Przegapiłeś termin? Uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia

Jeżeli nie złożyłeś oświadczenia w terminie pod wpływem błędu lub groźby, możesz uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu (art. 1019 § 2 k.c.). Robisz to przed sądem i jednocześnie oświadczasz, czy i jak spadek przyjmujesz, czy go odrzucasz (art. 1019 § 1 pkt 1–2 k.c.). Uchylenie się wymaga zatwierdzenia przez sąd (art. 1019 § 3 k.c.). Na złożenie wniosku masz rok od wykrycia błędu (art. 88 § 2 i art. 1019 § 1 pkt 3 k.c.).

Błąd musi być istotny (art. 84 § 2 k.c.). Sąd Najwyższy uznaje za taki niewiedzę o długach, której nie dało się uniknąć mimo należytej staranności. Nie wystarczy przypuszczenie, że „tata nie miał długów”, jeżeli nic nie sprawdziłeś (postanowienie z 29.11.2012, II CSK 172/12). SN dopuszcza też istotny błąd co do prawa, np. co do skutków niezłożenia oświadczenia, jeżeli nie wynika z niedbalstwa (postanowienie z 7.04.2016, III CSK 210/15, spadek sprzed 18.10.2015 r.). Wynik zależy od faktów konkretnej sprawy.

Przykład. Pan Zbigniew zmarł w poniedziałek 14 września 2026 r. w Lublinie, bez testamentu. Zostawił żonę Teresę, syna Marka (żonaty, dwoje dzieci w wieku 6 i 9 lat) i córkę Ewę (rozwiedziona, córka 4 lata). Rodzice pana Zbigniewa nie żyją, ma brata. W spadku jest samochód wart około 8000 zł, a w listach z banków – pożyczki i karta kredytowa na około 140 000 zł. Rodzina dowiaduje się o śmierci tego samego dnia, więc termin mija dla niej w marcu 2027 r.

W czwartek 19 listopada 2026 r. Teresa, Marek i Ewa u notariusza w Lublinie odrzucają spadek. Zaraz potem Marek z żoną wspólnie odrzucają spadek w imieniu obojga dzieci, bez zezwolenia sądu: dzieci są powołane po odrzuceniu przez ojca, rodzice działają razem, a spadek odrzucają wszystkie ich dzieci (art. 101 § 4 k.r.o.). Koszt maksymalny według nowych stawek: 3 × 100 zł za dorosłych i 100–200 zł za dzieci, zależnie od tego, czy notariusz liczy oświadczenie osobno za każde dziecko. Razem 400–500 zł plus VAT i wypisy.

Ojciec córki Ewy ma władzę rodzicielską, ale nie odpowiada na wiadomości. Porozumienia nie ma, więc w poniedziałek 23 listopada 2026 r. Ewa składa wniosek o zezwolenie (100 zł). Termin dla córki ruszył 19 listopada i od 23 listopada jest zawieszony. Postanowienie uprawomocnia się w piątek 26 lutego 2027 r., a w środę 3 marca Ewa składa w sądzie oświadczenie w imieniu córki (100 zł).

W czwartek 4 marca 2027 r. Marek zawiadamia brata ojca. Dla stryja i jego dzieci 6 miesięcy liczy się od dnia, w którym dowiedzą się o swoim powołaniu.

Co możesz zrobić

1. Zapisz datę, w której dowiedziałeś się o śmierci i o tym, że dziedziczysz. Policz 6 miesięcy.
2. Sprawdź długi (listy z banków, wezwania, rozmowa z rodziną) i zanotuj, co sprawdziłeś. To dowód staranności, gdyby później wyszedł nieznany dług.
3. Zdecyduj: odrzucenie czy dobrodziejstwo inwentarza. Odrzucenia nie cofniesz.
4. Ustal, kto jest następny, zwłaszcza dzieci, i czy za nie odrzucicie spadek bez sądu (art. 101 § 4 k.r.o.).
5. Umów notariusza albo złóż wniosek w sądzie. Gdy termin się kończy, wybierz sąd.
6. Uprzedź dalszą rodzinę i zachowaj wypisy oświadczeń.

Mogę ocenić, czy w Twojej sprawie lepsze jest odrzucenie, czy przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Policzę terminy dla każdej osoby w rodzinie i przygotuję wniosek o zezwolenie sądu opiekuńczego albo o uchylenie się od skutków przegapionego terminu. Nie obiecuję wyniku, ale powiem wprost, co zrobić najpierw i ile to kosztuje.

Masz podobną sytuację? Opisz ją w formularzu poniżej. W ciągu 24 h roboczych odpiszę, co trzeba zrobić, i prześlę ofertę z ceną i terminem. Do akceptacji oferty nic nie płacisz.

Najczęstsze pytania

Do kiedy można odrzucić spadek?

W ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku, a nie od dnia śmierci (art. 1015 § 1 k.c.). Termin biegnie osobno dla każdego spadkobiercy. Do jego zachowania wystarczy złożyć przed upływem wniosek do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1¹ k.c.).

Odrzucenie spadku – sąd czy notariusz?

Oba dają ten sam skutek (art. 1018 § 3 k.c.). U notariusza oświadczenie musisz złożyć w terminie. W sądzie rejonowym miejsca zamieszkania wystarczy przed upływem terminu złożyć wniosek (art. 640 § 1 k.p.c., art. 1015 § 1¹ k.c.).

Ile kosztuje odrzucenie spadku u notariusza?

Od 5.11.2026 r. najwyżej 100 zł plus VAT za oświadczenie, wcześniej 50 zł (§ 8 pkt 9 rozporządzenia o taksie notarialnej), plus wypisy. W sądzie 100 zł od wniosku (art. 49 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.).

Czy za dziecko trzeba zgody sądu na odrzucenie spadku?

Co do zasady tak (art. 101 § 3 k.r.o.). Nie trzeba, gdy dziecko dziedziczy po odrzuceniu spadku przez rodzica, rodzice odrzucają za nie wspólnie albo za zgodą drugiego, a spadek odrzucają też inni zstępni rodziców dziecka (art. 101 § 4 k.r.o.). Wniosek do sądu zawiesza bieg 6 miesięcy (art. 1015 § 1² k.c.).

Kto musi odrzucić spadek po odrzuceniu przez rodzica?

Jego dzieci, a gdy zstępni odrzucą – małżonek i rodzice zmarłego, dalej rodzeństwo i jego dzieci (art. 931 § 2, 932 i 1020 k.c.). Każdy składa własne oświadczenie we własnym terminie.

Co się stanie, jeżeli nie odrzucę spadku w terminie?

Przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza i za długi odpowiadasz do wartości stanu czynnego spadku (art. 1015 § 2 i art. 1031 § 2 k.c.). Przy spadkach otwartych przed 18.10.2015 r. skutkiem było co do zasady przyjęcie proste.

Czy można odrzucić spadek po terminie?

Tylko gdy nie złożyłeś oświadczenia pod wpływem błędu lub groźby: uchylasz się przed sądem od skutków niezachowania terminu, a sąd to zatwierdza (art. 1019 § 1–3 k.c.). Niewiedza o długach jest błędem istotnym, gdy nie mogłeś jej uniknąć mimo należytej staranności (postanowienie SN z 29.11.2012, II CSK 172/12).

Źródła

• Ustawa z 23.04.1964 – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795): art. 84, 88 § 2, 112, 931, 932, 935, 1012, 1014 § 3, 1015, 1018, 1019, 1020, 1022, 1023, 1024, 1031, 1031¹.
• Ustawa z 25.02.1964 – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236): art. 101 § 3–4, 156.
• Ustawa z 17.11.1964 – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468 ze zm.): art. 569 § 1, 583, 628, 640, 640¹, 641.
• Ustawa z 14.02.1991 – Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. 2026 poz. 614 ze zm.): art. 5 § 1, 95c, 95h § 1, 95i § 2.
• Ustawa z 28.07.2005 o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228 ze zm.): art. 23 pkt 1, 49.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1566; zmiana Dz.U. 2026 poz. 1370, w życie 5.11.2026): § 8 pkt 9, § 12 ust. 1.
• Ustawa z 28.07.2023 o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1615, w życie 15.11.2023).
• Ustawa z 20.03.2015 o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2015 poz. 539): art. 6.
• Postanowienia Sądu Najwyższego: z 29.11.2012, II CSK 172/12, LEX nr 1299156; z 20.11.2013, I CSK 329/13, OSNC 2014/9/93; z 24.09.2015, V CSK 686/14, OSNC-ZD 2017/2/24; z 7.04.2016, III CSK 210/15, LEX nr 2030466.