Stwierdzenie nabycia spadku: notariusz czy sąd, dokumenty, koszt i czas

Zmarł tata, bank nie wypłaca pieniędzy z jego konta, a kupujący mieszkanie pyta o „papier na spadek”? Tym papierem jest stwierdzenie nabycia spadku: dokument, który potwierdza, kto dziedziczy, z jakiego tytułu i w jakich częściach. Uzyskasz go u notariusza jako akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli wszyscy, którzy mogą dziedziczyć, biorą udział w czynności i zgodnie o nią proszą. W przeciwnym razie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydaje sąd rejonowy (art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego, dalej: k.c.; art. 95b i 95c § 2 pkt 1 Prawa o notariacie, dalej: pr. not.). Zarejestrowany akt ma skutki prawomocnego postanowienia sądu (art. 95j § 1 pr. not.). W sądzie płacisz 100 zł od wniosku, u notariusza od 5 listopada 2026 r. najwyżej 400 zł plus VAT za protokół i akt.

Masz taką sprawę? Zobacz, jak pomagam: Stwierdzenie nabycia spadku.

Stan prawny na 27.10.2026. Opisuję spadek po osobie, która zmarła w Polsce i tu mieszkała, bez elementu zagranicznego, zapisu windykacyjnego i gospodarstw rolnych w spadkach sprzed 14.02.2001 r. Taksa notarialna zmienia się 5.11.2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1370), więc podaję stawki dotychczasowe i nowe. To stawki maksymalne. Czasu sprawy w sądzie nie podaję w miesiącach, bo ustawa go nie określa.

Stwierdzenie nabycia spadku – co to jest i po co?

To urzędowe potwierdzenie, kto jest spadkobiercą. Spadek nabywasz już z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 922 § 1 i art. 925 k.c.). Wobec banku, kupującego czy sądu wieczystoksięgowego udowodnisz to jednak tylko postanowieniem sądu albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia (art. 1027 k.c.).

Oba dokumenty wskazują spadkodawcę, wszystkich spadkobierców, tytuł powołania (ustawa albo testament), udziały i sposób przyjęcia spadku (art. 677 § 1¹ k.p.c., art. 95f § 1 pr. not.). Nie wymieniają mieszkania ani konta. Kto co dostanie, ustala dopiero dział spadku.

Ustawa nie wyznacza terminu na stwierdzenie nabycia spadku. Wniosek o wpis w księdze wieczystej musisz jednak złożyć niezwłocznie (art. 35 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, dalej: u.k.w.h.).

Kto stwierdza nabycie spadku: notariusz czy sąd?

Wybierasz sam, ale notariusz działa tylko przy zgodzie wszystkich. Obie drogi kończą się dokumentem o tej samej mocy.

Notariusz – akt poświadczenia dziedziczenia, gdy:

• znasz wszystkich, którzy mogą dziedziczyć z ustawy albo z testamentu, i wszyscy biorą udział,
• nikt nie kwestionuje testamentu ani udziałów,
• testament jest zwykły: własnoręczny, notarialny albo ustny wobec wójta lub kierownika urzędu stanu cywilnego (art. 949–951 k.c.).

Sąd – postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, gdy:

• ktoś z rodzeństwa milczy albo nie chce przyjść do notariusza,
• spieracie się o testament albo o to, kto dziedziczy,
• testament jest szczególny, np. ustny przy obawie rychłej śmierci (art. 952 k.c.),
• notariusz odmówił sporządzenia aktu.

Do wniosku do sądu nie potrzebujesz zgody pozostałych. Wystarczy interes w stwierdzeniu nabycia spadku (art. 1025 § 1 k.c.). Sąd Najwyższy przyjmuje, że ma go każdy, kto obiektywnie potrzebuje tego dokumentu: spadkobierca, ale też np. strona procesu o wydanie nieruchomości, której sąd kazał przedstawić postanowienie spadkowe po zmarłym (postanowienie SN z 28.01.2009, IV CSK 361/08, OSNC-ZD 2010/1/9).

Kiedy notariusz odmówi aktu poświadczenia dziedziczenia?

Notariusz sporządza akt tylko wtedy, gdy nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów (art. 95e § 1 pr. not.). Odmawia, gdy (art. 95e § 2 pr. not.):

• w protokole nie uczestniczą wszystkie osoby, które mogą być spadkobiercami,
• istnieje testament, którego nie otwarto i nie ogłoszono,
• dla tego spadku jest już akt albo postanowienie sądu,
• brak jurysdykcji krajowej.

Nie poświadczy też dziedziczenia z testamentu szczególnego (art. 95a). A gdy jedna osoba twierdzi, że testament jest nieważny, nie ma zgodnego żądania, którego wymaga protokół (art. 95c § 2 pkt 1). Wtedy zostaje sąd.

Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza krok po kroku

1. Umów termin i podaj dane: zmarły, rodzina, data śmierci, testament. Brakujący dokument notariusz może uzyskać sam od urzędu (art. 95da § 1 pr. not.).
2. Przyjdźcie razem albo użyjcie projektu protokołu. Gdy rodzina mieszka w różnych miastach, notariusz sporządza projekt protokołu dziedziczenia na wniosek i przy udziale jednej osoby. Pozostali potwierdzają go u tego samego albo innego notariusza albo dopiero przy spisaniu protokołu (art. 95ca § 1, 3 i 6 pr. not.).
3. Złóż oświadczenia w protokole, pouczony o odpowiedzialności karnej: o innych spadkobiercach, testamentach i braku sprawy w sądzie (art. 95c § 1–2). Jeżeli od śmierci nie minęło 6 miesięcy, składacie tu oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku (art. 95c § 3).
4. Notariusz sporządza akt i wpisuje go do Rejestru Spadkowego (art. 95h § 1 pr. not.).
5. Zażądaj wpisu w księdze wieczystej. Na Twoje żądanie notariusz najpóźniej tego dnia składa wniosek do sądu wieczystoksięgowego (art. 95ga i 95j § 2 pr. not.).

Stwierdzenie nabycia spadku w sądzie (art. 669–679 k.p.c.)

Wniosek składasz do sądu rejonowego ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego (art. 507 i 628 k.p.c.). Zamiast pozwanego wymieniasz wszystkich zainteresowanych (art. 511 § 1 k.p.c.).

• Rozprawa jest obowiązkowa. Sąd wzywa małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki), przysposobionych, rodziców i rodzeństwo, a dalszych krewnych – gdy ich zna (art. 669 k.p.c.).
• Sąd bada z urzędu, kto dziedziczy, i wzywa do złożenia testamentu osobę, u której może być (art. 670 § 1 k.p.c.).
• Zapewnienie spadkowe. Oświadczasz, co wiesz o innych spadkobiercach i testamentach; skutki karne są jak przy zeznaniu pod przyrzeczeniem (art. 671 k.p.c.).
• Ogłoszenie, gdy spadkobierców nie da się ustalić: rozprawa po 3 miesiącach od ogłoszenia (art. 672–675 k.p.c.).
• Sąd nie jest związany wnioskiem. Stwierdzi nabycie przez rzeczywistych spadkobierców (art. 677 § 1 k.p.c.).

Prawomocne postanowienie sąd sam wpisuje do Rejestru Spadkowego (art. 679¹ k.p.c.). Skutki wywołuje dopiero postanowienie prawomocne (art. 363 § 1 i art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.), a termin na SD-Z2 biegnie od uprawomocnienia. Złóż więc wniosek o stwierdzenie prawomocności (art. 364 § 1 k.p.c.) i takie postanowienie dołącz do wniosku o wpis w księdze wieczystej.

Stwierdzenie nabycia spadku z testamentu i bez testamentu

Bez testamentu w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci i małżonek w częściach równych, a małżonek dostaje co najmniej 1/4 (art. 931 § 1 k.c.). Bez dzieci dziedziczą małżonek i rodzice, a dalej rodzeństwo (art. 932 k.c.). Udziały przy dwóch spadkach po rodzicach liczę w tekście Mieszkanie po rodzicach: kto dziedziczy, jak spłacić rodzeństwo i sprzedać.

Z testamentem decyduje ostatnia wola, a ustawa wchodzi tam, gdzie testament nie powołał spadkobiercy (art. 926 k.c.). Testament otwiera i ogłasza sąd albo notariusz (art. 649 § 1 k.p.c., art. 95d pr. not.). Kto ma testament, musi go złożyć po śmierci spadkodawcy (art. 646 § 1 k.p.c.).

Gdy rodzina twierdzi, że mama nie wiedziała, co podpisuje, ważność testamentu oceni sąd w sprawie spadkowej. Na nieważność z powodu braku świadomości, błędu albo groźby nie powołasz się po 3 latach od dowiedzenia się o przyczynie, a najpóźniej po 10 latach od otwarcia spadku (art. 945 § 2 k.c.). Pominiętym dzieciom i małżonkowi należy się co do zasady zachowek, czyli roszczenie o zapłatę (art. 991 k.c.). Gdy rodzic przekazał majątek za życia, zobacz tekst Zachowek z darowizny: kiedy się należy, ile wynosi i kiedy się przedawnia.

Jakie dokumenty do stwierdzenia nabycia spadku?

Te same u notariusza i w sądzie (art. 95c § 4 pr. not.):

• odpis aktu zgonu,
• odpisy aktów stanu cywilnego osób dziedziczących z ustawy (akty urodzenia dzieci, akt małżeństwa, akty małżeństwa córek, które zmieniły nazwisko),
• testament w oryginale, jeżeli jest,
• wcześniejsze oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku,
• numer księgi wieczystej nieruchomości zmarłego, gdy chcesz od razu wpisu.

Sprawdź, czy dane w aktach się zgadzają. Akty stanu cywilnego są wyłącznym dowodem zdarzeń w nich stwierdzonych (art. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego, dalej: p.a.s.c.). Sąd Najwyższy uchylił postanowienie wydane w sprawie spadkowej, bo sądy ustaliły imię syna z innych dowodów, choć jego akt urodzenia i akt małżeństwa podawały różne imiona (postanowienie SN z 23.07.2015, I CSK 725/14, LEX nr 1770907, na gruncie dawnej ustawy o tym samym brzmieniu). Niezgodny akt prostuje kierownik urzędu stanu cywilnego, który go sporządził (art. 35 ust. 1 i 3 p.a.s.c.).

Ile kosztuje stwierdzenie nabycia spadku u notariusza, a ile w sądzie?

W sądzie: 100 zł opłaty od wniosku (art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, dalej: u.k.s.c.) i 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego (art. 95i § 5 pr. not.). Co do zasady każdy uczestnik ponosi koszty swojego udziału (art. 520 § 1 k.p.c.).

U notariusza: wynagrodzenie uzgodnione z notariuszem, nie wyższe niż stawka maksymalna (art. 5 § 1 pr. not.), plus VAT. Stawki maksymalne do 4.11.2026 r. / od 5.11.2026 r.:

• protokół dziedziczenia: 100 zł / 200 zł,
• akt poświadczenia dziedziczenia: 50 zł / 200 zł,
• projekt protokołu: 100 zł / 200 zł,
• potwierdzenie projektu przez każdą kolejną osobę: 50 zł / 100 zł,
• otwarcie i ogłoszenie testamentu: 50 zł / 100 zł,
• oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku: 50 zł / 100 zł,
• wypis: 6 zł za stronę / 12 zł za każdą z pierwszych 10 stron,
• złożenie wniosku o wpis w księdze wieczystej: od 5.11.2026 r. do 300 zł.

Podstawa: § 8 pkt 9, § 10a, § 12 i § 15c rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1566, zm. Dz.U. 2026 poz. 1370). Do tego 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego (§ 1 rozporządzenia, Dz.U. 2016 poz. 1420).

W obu drogach wpis spadkobierców w księdze wieczystej kosztuje 150 zł, niezależnie od liczby udziałów (art. 42 ust. 3 u.k.s.c.).

Ile trwa stwierdzenie nabycia spadku i czy można przed upływem 6 miesięcy?

Najwcześniej po 6 miesiącach od śmierci, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. To dotyczy sądu i notariusza (art. 1026 k.c.). Rodzina, która chce załatwić sprawę wcześniej, składa te oświadczenia w protokole dziedziczenia (art. 95c § 3 pr. not.).

Osobno biegnie Twój termin na decyzję o spadku: 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania. Bez oświadczenia przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiadasz za długi do wartości spadku (art. 1015 § 1–2 i art. 1031 § 2 k.c.). Oświadczenia nie można odwołać (art. 1018 § 2 k.c.).

U notariusza to jedno spotkanie, jeżeli wszyscy przyjdą z dokumentami. W sądzie ustawa wyznacza tylko granice: obowiązkowa rozprawa (art. 669 k.p.c.), 3 miesiące po ogłoszeniu, gdy spadkobiercy są nieznani (art. 675 k.p.c.), oraz terminy na zaskarżenie: tydzień na wniosek o uzasadnienie (opłata 100 zł, art. 25b ust. 1 u.k.s.c.) i 2 tygodnie na apelację od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem (art. 518, art. 328 § 1 i art. 369 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Resztę wyznacza kalendarz sądu i to, czy wezwania dotrą do wszystkich.

Stwierdzenie nabycia spadku i co dalej?

1. Księga wieczysta. Złóż wniosek niezwłocznie (art. 35 ust. 1 u.k.w.h.). Gdy sąd dostanie zawiadomienie o zmianie właściciela, wpisze ostrzeżenie, wezwie do wniosku w ciągu miesiąca i może wymierzyć grzywnę od 500 do 10 000 zł (art. 36 ust. 3–4 u.k.w.h.).
2. SD-Z2 w urzędzie skarbowym w 6 miesięcy. Małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha nie płacą podatku od spadku, jeżeli zgłoszą nabycie w 6 miesięcy od uprawomocnienia postanowienia albo zarejestrowania aktu (art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 1a ustawy o podatku od spadków i darowizn, dalej: u.p.s.d.). Po terminie płacą jak I grupa podatkowa (art. 4a ust. 3). Zgłoszenie jest zbędne, gdy wartość nabyta od tej osoby w roku nabycia i 5 latach wcześniej nie przekracza 36 120 zł (art. 4a ust. 4 pkt 1 i art. 9 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d.).
3. Dział spadku. Do działu spadkobiercy są współwłaścicielami w częściach ułamkowych (art. 1035 k.c.).
4. Sprzedaż. O PIT decyduje data nabycia mieszkania przez zmarłego, a nie data stwierdzenia nabycia spadku. Opisuję to w tekście Sprzedaż mieszkania ze spadku a podatek: kiedy zapłacisz 19% PIT, a kiedy nie.

Gdy postanowienie albo akt pominęły spadkobiercę, możesz żądać zmiany przed sądem spadku. Uczestnik dawnej sprawy może to zrobić tylko na podstawie, której nie mógł wtedy powołać, w ciągu roku od uzyskania tej możliwości (art. 679 § 1 i 4 k.p.c.).

Przykład. Pan Jan zmarł we wtorek 8 września 2026 r. w Lublinie, bez testamentu. Zostawił żonę, córkę w Lublinie i syna w Gdańsku oraz mieszkanie z księgą wieczystą. Rodzina jest zgodna i nie chce czekać do 8 marca 2027 r.

W poniedziałek 9 listopada żona zamawia w Lublinie projekt protokołu dziedziczenia. W czwartek 12 listopada syn u notariusza w Gdańsku potwierdza projekt i przyjmuje spadek. We wtorek 17 listopada żona i córka spisują protokół i przyjmują spadek, a notariusz sporządza i rejestruje akt. Ponieważ wszyscy znani spadkobiercy złożyli oświadczenia, 6 miesięcy nie musiało minąć (art. 1026 k.c.). Każde dziedziczy 1/3 (art. 931 § 1 k.c.). Notariusz tego dnia składa wniosek do księgi wieczystej.

Koszt maksymalny według stawek od 5.11.2026 r.: 200 zł projekt, 100 zł potwierdzenie syna, 200 zł protokół, 200 zł akt, 3 × 100 zł oświadczenia (każde osobno, § 8 pkt 9) i 300 zł wniosek do księgi, czyli 1300 zł plus VAT. Do tego 5 zł, 150 zł opłaty sądowej i wypisy. SD-Z2 każde z nich składa do poniedziałku 17 maja 2027 r.

Co możesz zrobić

1. Zbierz akty stanu cywilnego i sprawdź, czy dane się zgadzają.
2. Ustal, czy jest testament.
3. Policz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o spadku. Gdy zmarły miał długi, zdecyduj, czy przyjąć spadek, czy go odrzucić.
4. Zapytaj rodzeństwo wprost, czy wszyscy pójdą do notariusza. Gdy choć jedna osoba odmawia albo milczy, przygotuj wniosek do sądu.
5. Po akcie albo prawomocnym postanowieniu złóż wniosek do księgi wieczystej i SD-Z2. Zapisz w kalendarzu, kiedy mija 6 miesięcy.

Mogę poprowadzić tę sprawę do wpisu w księdze: ustalę, kto dziedziczy, skompletuję dokumenty, przygotuję projekt protokołu dla notariusza albo wniosek do sądu i będę Cię reprezentować na rozprawie. Nie obiecuję wyniku, ale powiem, która droga będzie w Twojej sprawie szybsza i ile może kosztować.

Masz podobną sytuację? Opisz ją w formularzu poniżej. W ciągu 24 h roboczych odpiszę, co trzeba zrobić, i prześlę ofertę z ceną i terminem. Do akceptacji oferty nic nie płacisz.

Najczęstsze pytania

Stwierdzenie nabycia spadku – notariusz czy sąd?

Notariusz, jeżeli wszyscy, którzy mogą dziedziczyć, biorą udział w protokole dziedziczenia i zgodnie żądają poświadczenia (art. 95b i 95c § 2 pkt 1 pr. not.). Sąd, gdy ktoś nie przyjdzie, kwestionuje testament albo notariusz odmówi (art. 95e pr. not., art. 1025 § 1 k.c.). Zarejestrowany akt ma skutki prawomocnego postanowienia (art. 95j § 1 pr. not.).

Ile kosztuje nabycie spadku u notariusza?

Od 5.11.2026 r. maksymalnie 200 zł za protokół dziedziczenia i 200 zł za akt, plus VAT; do 4.11.2026 r. 100 zł i 50 zł (§ 10a rozporządzenia o taksie notarialnej). Dochodzą wypisy i 5 zł za Rejestr Spadkowy. Notariusz może wziąć mniej (art. 5 § 1 pr. not.).

Ile kosztuje stwierdzenie nabycia spadku w sądzie?

100 zł opłaty od wniosku (art. 49 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.) i 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego (art. 95i § 5 pr. not.). Wpis w księdze wieczystej to osobno 150 zł (art. 42 ust. 3 u.k.s.c.).

Czy można stwierdzić nabycie spadku przed upływem 6 miesięcy?

Tak, jeżeli wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku (art. 1026 k.c.). U notariusza składacie je w protokole dziedziczenia (art. 95c § 3 pr. not.).

Jakie dokumenty do stwierdzenia nabycia spadku?

Odpis aktu zgonu, odpisy aktów stanu cywilnego osób dziedziczących z ustawy i testament, jeżeli jest (art. 95c § 4 pr. not.). We wniosku do sądu wymieniasz wszystkich zainteresowanych (art. 511 § 1 k.p.c.).

Jak zgłosić nabycie spadku do urzędu skarbowego?

Na formularzu SD-Z2, w 6 miesięcy od uprawomocnienia postanowienia albo zarejestrowania aktu (art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 1a u.p.s.d.). Wtedy najbliższa rodzina nie płaci podatku. Zgłoszenie jest zbędne, gdy wartość nabycia od tej osoby w roku nabycia i 5 latach wcześniej nie przekracza 36 120 zł (art. 4a ust. 4 pkt 1 u.p.s.d.).

Do którego sądu złożyć wniosek?

Do sądu rejonowego ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego, a gdy nie da się go ustalić w Polsce – miejsca, w którym jest majątek spadkowy. W braku obu podstaw – do sądu rejonowego dla m.st. Warszawy (art. 628 k.p.c.).

Źródła

• Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795): art. 922 § 1, 925, 926, 931 § 1, 932, 945, 949–952, 991, 1015, 1018 § 2, 1025–1027, 1031 § 2, 1035.
• Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468 ze zm.): art. 13 § 2, 328 § 1, 363 § 1, 364 § 1, 365 § 1, 369 § 1, 507, 511 § 1, 518, 520 § 1, 628, 646 § 1, 649 § 1, 669–677, 679, 679¹.
• Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. 2026 poz. 614 ze zm.): art. 5 § 1, 95a–95j.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1566; zmiana Dz.U. 2026 poz. 1370, w życie 5.11.2026): § 8 pkt 9, § 10a, § 12, § 15c.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 7.09.2016 w sprawie opłat za wpisy w Rejestrze Spadkowym (Dz.U. 2016 poz. 1420): § 1.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228 ze zm.): art. 25b ust. 1, 42 ust. 3, 49 ust. 1 pkt 1.
• Ustawa o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1066 ze zm.): art. 35 ust. 1, 36 ust. 3–4.
• Ustawa o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. 2026 poz. 478 ze zm.): art. 4a ust. 1, 1a, 3 i 4, art. 9 ust. 1 pkt 1; wzór SD-Z2 – Dz.U. 2015 poz. 2060.
• Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 393): art. 3, 35.
• Postanowienia Sądu Najwyższego: z 28.01.2009, IV CSK 361/08, OSNC-ZD 2010/1/9; z 23.07.2015, I CSK 725/14, LEX nr 1770907.