Samowola budowlana: legalizacja zwykła i uproszczona po 20 latach, koszty i kary

Dobudówka bez pozwolenia, garaż postawiony „na słowo” albo dom kupiony z niespodzianką, a teraz pismo z nadzoru budowlanego? Samowola budowlana to budowa bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia lub mimo sprzeciwu do zgłoszenia (art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego, dalej: Pb). Sama się nie przedawnia. Jeżeli od zakończenia budowy minęło mniej niż 20 lat, legalizujesz ją w trybie zwykłym i płacisz opłatę legalizacyjną, za dom jednorodzinny 50 000 zł (art. 49d ust. 1 pkt 1 Pb). Po co najmniej 20 latach nadzór prowadzi legalizację uproszczoną, bez opłaty, na podstawie inwentaryzacji i ekspertyzy (art. 49f–49i Pb).

Masz taką sprawę? Zobacz, jak pomagam: Legalizacja samowoli budowlanej.

Stan prawny na 24.10.2026. Opisuję Prawo budowlane w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 524. Próg 10 lat dla robót budowlanych (art. 50 ust. 6 Pb) obowiązuje od 7 stycznia 2026 r. Nie opisuję samowolnej zmiany sposobu użytkowania ani obiektów wpisanych do rejestru zabytków. Wyroki o kupnie domu z samowolą to oceny konkretnych umów, nie jednolita linia orzecznictwa.

Samowola budowlana – co to jest?

Samowola budowlana to potoczna nazwa obiektu albo jego części, który powstaje albo stoi bez wymaganego pozwolenia, zgłoszenia albo mimo sprzeciwu (art. 48 ust. 1 Pb). Budową jest też odbudowa, rozbudowa i nadbudowa (art. 3 pkt 6 Pb), więc dobudowany pokój to budowa, nie remont.

• Nie każda rzecz bez papierów jest samowolą. Bez pozwolenia i zgłoszenia stawiasz np. wolno stojącą altanę do 35 m² albo ogrodzenie do 2,20 m (art. 29 ust. 2 pkt 3 i 20 Pb).
• Inne roboty to osobny tryb. Przebudowa czy budowa istotnie odbiegająca od projektu podlegają art. 50–51 Pb, z progiem 10 lat, nie 20.
• Budynki ukończone przed 1 stycznia 1995 r. Stosuje się do nich przepisy dotychczasowe, nie art. 48 Pb (art. 103 ust. 2 Pb). Legalizację uproszczoną nadzór prowadzi tylko na żądanie właściciela albo zarządcy (art. 49f ust. 2 Pb).

Legalizacja samowoli budowlanej w 2026 r.: kiedy zwykła, a kiedy uproszczona?

Decyduje jedna data: zakończenie budowy. Liczysz od niej 20 lat (art. 49f ust. 1 Pb).

• Tryb zwykły: budowa trwa albo od jej zakończenia minęło mniej niż 20 lat. Potrzebujesz projektu, zaświadczenia gminy o zgodności z planem miejscowym albo decyzją o warunkach zabudowy (WZ) i opłaty legalizacyjnej (art. 48b, 49d Pb).
• Tryb uproszczony: od zakończenia budowy minęło co najmniej 20 lat. Wystarczą oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością, geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza i ekspertyza techniczna. Opłaty nie ma (art. 49g ust. 2 Pb).

Uproszczonego postępowania nie wszczyna się, jeżeli 20 lat upłynęło dopiero po wydaniu postanowienia o wstrzymaniu budowy (art. 49f ust. 5 Pb). Gdy budowę zakończono 19 lat temu i przyjdzie postanowienie, zostajesz w trybie zwykłym.

Jak wygląda legalizacja zwykła krok po kroku?

1. Postanowienie o wstrzymaniu budowy. Nadzór wydaje je także wtedy, gdy budowa jest zakończona (art. 48 ust. 1 i 5 Pb). Przysługuje na nie zażalenie (art. 48 ust. 4 Pb).
2. Wniosek o legalizację w 30 dni od doręczenia postanowienia. Składa go inwestor, właściciel albo zarządca. Gdy wniesiesz zażalenie, 30 dni liczysz od dnia, w którym postanowienie stało się ostateczne (art. 48a ust. 1 i 3 Pb).
3. Dokumenty legalizacyjne w terminie nie krótszym niż 60 dni (art. 48b ust. 1 Pb). Przy budowie na pozwolenie to m.in. zaświadczenie gminy o zgodności z planem miejscowym albo WZ, projekt budowlany i oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością (art. 48b ust. 2 w zw. z art. 33 ust. 2 Pb).
4. Sprawdzenie dokumentów. Nadzór bada ich kompletność i zgodność z przepisami obowiązującymi w chwili zakończenia budowy. Błędy każe poprawić postanowieniem (art. 49 ust. 1–1a Pb).
5. Postanowienie o opłacie legalizacyjnej. Masz na nie zażalenie (art. 49 ust. 2a–2b Pb), a opłatę wnosisz w 7 dni od doręczenia do urzędu wojewódzkiego (art. 49d ust. 2 w zw. z art. 59g ust. 2 Pb).
6. Decyzja o legalizacji po zapłacie. Zatwierdza projekt i pozwala wznowić budowę (art. 49 ust. 4 Pb). Przy budowie na pozwolenie i przy domu na zgłoszenie dochodzi obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie (art. 49 ust. 5 Pb).

Nadzór nakaże rozbiórkę, jeżeli nie złożysz albo wycofasz wniosek, nie przedłożysz lub nie poprawisz dokumentów, nie zapłacisz albo budujesz dalej mimo wstrzymania (art. 48a ust. 2, art. 49e Pb).

Gdy działka nie ma planu miejscowego, do zaświadczenia gminy potrzebujesz WZ. Z wniosku złożonego od 1 września 2026 r. WZ wydaje się tylko w gminie, w której wszedł w życie plan ogólny (art. 59 ust. 3 ustawy z 7 lipca 2023 r.). Opisuję to w tekście Warunki zabudowy a plan ogólny: uchwalony to jeszcze nie obowiązujący. Przy rozbudowie i nadbudowie obszar uzupełnienia zabudowy nie jest wymagany (art. 61 ust. 1a pkt 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym). Jak nowe wymogi WZ stosować do budynku, który już stoi, nie jest jeszcze jasne, więc ocenia się to w konkretnej sprawie.

Samowola budowlana po 20 latach: jak działa legalizacja uproszczona?

Nadzór wszczyna ją z urzędu, a właściciel albo zarządca może jej zażądać (art. 49f ust. 1, art. 53a ust. 2 Pb). Żądanie składasz na papierze albo przez portal e-Budownictwo (art. 53a ust. 3 Pb).

• Dokumenty w terminie nie krótszym niż 60 dni: oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością, geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza i ekspertyza techniczna osoby z uprawnieniami budowlanymi (art. 49g ust. 1–2 Pb).
• Bez zaświadczenia o zgodności z planem i bez opłaty. Nadzór sprawdza tylko kompletność dokumentów i wynik ekspertyzy (art. 49h ust. 1 Pb).
• Decyzja o legalizacji, gdy ekspertyza potwierdza, że budynek nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia i pozwala na bezpieczne użytkowanie. Ta decyzja jest podstawą użytkowania (art. 49i ust. 1 pkt 1 i ust. 2 Pb).
• Nakaz rozbiórki, gdy nie złożysz dokumentów albo ekspertyza wykaże zagrożenie (art. 49i ust. 1 pkt 2 Pb).

Legalizacja samowoli budowlanej po 10 latach – od kiedy i kogo dotyczy?

Próg 10 lat obowiązuje od 7 stycznia 2026 r. i dotyczy robót budowlanych z art. 50 Pb, nie budowy domu, garażu czy dobudówki (art. 50 ust. 6 Pb, dodany ustawą z 4 grudnia 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 1847). Stosuje się go także w sprawach wszczętych wcześniej i niezakończonych (art. 7 ust. 2 tej ustawy).

Po 10 latach od zakończenia robót:

• przy robotach bez pozwolenia albo zgłoszenia, np. przebudowie, nadzór sprawdza tylko, czy zagrażają życiu lub zdrowiu ludzi (art. 50 ust. 6 pkt 1 Pb);
• przy robotach istotnie odbiegających od pozwolenia albo projektu, np. domu zbudowanym inaczej niż w projekcie, stosuje się legalizację uproszczoną z art. 49f–49i Pb (art. 50 ust. 6 pkt 2 Pb).

Przed upływem 10 lat nadzór wstrzymuje roboty i w ciągu 2 miesięcy nakazuje rozbiórkę, doprowadzenie do stanu poprzedniego, roboty naprawcze albo projekt zamienny (art. 50 ust. 1 i 4, art. 51 ust. 1 Pb). Opłaty legalizacyjnej w tym trybie nie ma.

Ile kosztuje legalizacja samowoli? Opłata legalizacyjna 2026

Przy budowie na pozwolenie i domu na zgłoszenie opłata to: 500 zł × 50 × współczynnik kategorii (k) × współczynnik wielkości (w) (art. 49d ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 59f ust. 1–3 Pb i załącznikiem).

• Dom jednorodzinny (kategoria I): 500 zł × 50 × 2,0 × 1,0 = 50 000 zł. Wzór nie zależy od metrażu, więc za samą dobudówkę do domu też wychodzi 50 000 zł. Tak przyjął WSA w Bydgoszczy przy garażu dobudowanym do domu (wyrok z 8.07.2026, II SA/Bd 886/25).
• Budynek gospodarczy, garaż do dwóch stanowisk, dom letniskowy (kategorie II i III): 500 zł × 50 × 1,0 × 1,0 = 25 000 zł.
• Obiekty na zgłoszenie z art. 29 ust. 1 pkt 4–10, 12, 14–18 i 29 Pb: 5000 zł, np. wolno stojący garaż, wiata albo parterowy budynek gospodarczy do 35 m² (najwyżej dwa na każde 500 m² działki), ganek do 35 m², szambo do 10 m³ (art. 49d ust. 1 pkt 2 lit. a Pb).
• Obiekty z art. 29 ust. 1 pkt 11, 13, 19–21 i 28 Pb: 2500 zł, np. ogrodzenie wyższe niż 2,20 m (art. 49d ust. 1 pkt 2 lit. b Pb).
• Tryb uproszczony: 0 zł.

O raty albo odroczenie wnioskujesz do wojewody według Ordynacji podatkowej; do rozstrzygnięcia postępowanie jest zawieszone (art. 49c Pb). Do opłaty dochodzą koszty projektanta, geodety i ekspertyzy.

Jaka kara grozi za samowolę budowlaną?

Za budowę bez pozwolenia albo zgłoszenia grozi grzywna, nie więzienie (art. 93 pkt 2a i 13 Pb). Od 19 września 2020 r. to wykroczenie, a nie przestępstwo (wyrok SN z 25.01.2022, II KK 581/21). Orzeka ją sąd w trybie wykroczeń (art. 94 Pb), w wysokości od 20 do 5000 zł (art. 24 § 1 Kodeksu wykroczeń). Dotkliwsze są opłata legalizacyjna i nakaz rozbiórki, który nadzór może wykonać zastępczo na Twój koszt (art. 49a ust. 2 Pb).

Czy samowola budowlana się przedawnia?

Nie. Ustawa nie ma terminu, po którym nadzór traci prawo wszcząć postępowanie (art. 53a ust. 1 Pb). Po 20 latach zmienia się tylko tryb na uproszczony. Przedawnia się natomiast karalność wykroczenia: po roku od czynu, a jeżeli w tym czasie wszczęto postępowanie, po 2 latach od końca tego roku (art. 45 § 1 Kodeksu wykroczeń).

Nakaz rozbiórki a pozwolenie na rozbiórkę – czym się różnią?

• Pozwolenie na rozbiórkę dostajesz na swój wniosek od organu administracji architektoniczno-budowlanej, zwykle starosty, gdy sam chcesz rozebrać legalny obiekt (art. 30b ust. 1–2 Pb). Mniejsze budynki rozbierasz na zgłoszenie (art. 31 ust. 1 Pb). Obiekty, które nie wymagały pozwolenia na budowę, rozbierasz bez pozwolenia i zgłoszenia (art. 31 ust. 1a pkt 1 Pb).
• Nakaz rozbiórki wydaje z urzędu nadzór budowlany w decyzji (art. 49e, 49i ust. 1 pkt 2, art. 51 ust. 1 pkt 1 Pb). Odwołanie rozpatruje wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego (art. 83 ust. 2 Pb).

Czy przy wykonywaniu nakazu potrzebujesz jeszcze pozwolenia albo zgłoszenia rozbiórki u starosty, ustawa nie mówi wprost i zależy to od sprawy. Przed rozpoczęciem prac potwierdź to w nadzorze.

Samowola budowlana – gdzie zgłosić?

Samowolę zgłaszasz do powiatowego inspektora nadzoru budowlanego (PINB) właściwego dla miejsca budowy (art. 83 ust. 1 Pb). W niektórych sprawach, np. obiektów na obszarze kolejowym, dróg krajowych i wojewódzkich czy lotnisk, pierwszą instancją jest wojewódzki inspektor (art. 83 ust. 3 w zw. z art. 82 ust. 3–4 Pb). Postępowanie nadzór wszczyna z urzędu (art. 53a ust. 1 Pb).

Samo zawiadomienie nie robi z Ciebie strony; jest nią ten, czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie (art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego). Jak wygląda kontrola nadzoru i jakie masz prawa, opisuję w tekście Nadzór budowlany (PINB): kontrola, zgłoszenie rozpoczęcia budowy i Twoje prawa.

Możesz też zgłosić własną samowolę. Przy budynku starszym niż 20 lat od razu żądasz legalizacji uproszczonej (art. 53a ust. 2 Pb).

Kupiłeś dom z samowolą: czy problem przeszedł na Ciebie?

Tak. Gdy roboty są zakończone, obowiązki nadzór nakłada na właściciela albo zarządcę (art. 52 ust. 1 Pb). Jako właściciel możesz też złożyć wniosek o legalizację (art. 48a ust. 1 Pb).

Ze sprzedającym rozliczasz się według Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.):

• Rękojmia. Wadą jest niezgodność rzeczy z umową (art. 556¹ § 1 k.c.). Z jej powodu składasz oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy (art. 560 § 1 k.c.). Ograniczenie korzystania z rzeczy wynikające z decyzji organu jest wadą prawną (art. 556³ k.c.). Za wady fizyczne nieruchomości sprzedawca odpowiada, gdy stwierdzisz je w 5 lat od wydania (art. 568 § 1 k.c.). Nie odpowiada, jeżeli wiedziałeś o wadzie przy zawarciu umowy (art. 557 § 1 k.c.).
• Umowa przedwstępna i zadatek. Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto uznał samowolę za wadę fizyczną. Kupujący odstąpił od umowy przedwstępnej i dostał podwójny zadatek, 60 000 zł (wyrok z 26.01.2023, I C 140/21).
• Błąd. W podobnej sprawie Sąd Apelacyjny w Szczecinie uznał oświadczenie kupującej za uchylenie się od umowy zawartej pod wpływem błędu (art. 84 k.c.). Zasądził zwrot pojedynczego zadatku, 60 000 zł zamiast 120 000 zł (wyrok z 31.01.2023, I ACa 969/21). Na uchylenie się masz rok od wykrycia błędu (art. 88 § 2 k.c.).
• Obniżenie ceny. Sąd Apelacyjny w Poznaniu utrzymał obniżenie ceny za halę postawioną bez pozwolenia, ale część roszczenia była przedawniona (wyrok z 14.10.2021, I AGa 196/20).

Podstawa i termin pisma do sprzedającego decydują więc o kwocie. Przed zakupem porównaj stan domu z projektem i pozwoleniem z archiwum starostwa. Listę dokumentów do sprawdzenia podaję w tekście Co sprawdzić przed zakupem działki, domu i mieszkania – lista kontrolna prawnika.

Przykład. We wrześniu 2026 r. kupujący podpisuje umowę przedwstępną na dom z 1998 r. Działka jest objęta planem miejscowym z zabudową jednorodzinną. Przed aktem w archiwum starostwa okazuje się, że dobudówki z 2012 r. i murowanego garażu na 2 auta z 2003 r. nie ma w żadnym pozwoleniu.

• Garaż stoi 23 lata, więc wchodzi w grę legalizacja uproszczona: inwentaryzacja, ekspertyza, bez opłaty.
• Dobudówka stoi 14 lat. To rozbudowa domu, więc obowiązuje tryb zwykły i opłata 50 000 zł plus projekt i zaświadczenie gminy.

Kupujący nie odstępuje od umowy. W aneksie strony obniżają cenę o 50 000 zł i koszty dokumentacji. Sprzedający zobowiązuje się złożyć żądanie legalizacji uproszczonej garażu przed aktem. Ryzyko co do dobudówki kupujący przyjmuje świadomie, więc później nie powoła się na rękojmię (art. 557 § 1 k.c.).

Co zrobić, gdy masz samowolę budowlaną – 6 kroków

1. Ustal datę zakończenia budowy i zbierz dowody: zdjęcia, faktury, umowy z wykonawcą, stare mapy i ortofotomapy.
2. Ustal, co dokładnie jest samowolą: cały budynek, dobudówka czy tylko odstępstwo od projektu.
3. Przy postanowieniu o wstrzymaniu budowy zapisz datę doręczenia. Masz 30 dni na wniosek o legalizację (art. 48a ust. 1 Pb). To termin, którego nie odzyskasz.
4. Sprawdź plan miejscowy, a gdy go nie ma, czy dostaniesz WZ. Bez zaświadczenia gminy legalizacja zwykła się nie uda (art. 48b ust. 2 pkt 1 Pb).
5. Policz opłatę ze wzoru i, jeśli potrzebujesz, złóż wniosek o raty, zanim minie termin zapłaty (art. 49c Pb).
6. Przy sprzedaży albo zakupie zapisz w umowie, kto prowadzi legalizację, kto płaci i co, jeśli nadzór nakaże rozbiórkę.

Tu mogę przejąć sprawę: ustalam tryb, piszę wniosek i zażalenia, kompletuję dokumenty z geodetą i projektantem i reprezentuję Cię przed PINB. Przy zakupie piszę zapisy umowy o legalizacji. Nie obiecuję wyniku.

Masz podobną sytuację? Opisz ją w formularzu poniżej. W ciągu 24 h roboczych odpiszę, co trzeba zrobić, i prześlę ofertę z ceną i terminem. Do akceptacji oferty nic nie płacisz.

Najczęstsze pytania

Co to jest samowola budowlana?

To obiekt albo jego część w budowie albo wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę, zgłoszenia albo mimo sprzeciwu (art. 48 ust. 1 Pb). Budową jest też rozbudowa i nadbudowa (art. 3 pkt 6 Pb). Legalizuje się ją przed nadzorem budowlanym, co do zasady przed PINB (art. 83 ust. 1 Pb).

Od kiedy jest legalizacja samowoli budowlanej po 10 latach?

Od 7 stycznia 2026 r., ale tylko dla robót budowlanych z art. 50 Pb, np. przebudowy bez pozwolenia albo domu istotnie innego niż w projekcie (art. 50 ust. 6 Pb). Przepis stosuje się też w sprawach wszczętych wcześniej (art. 7 ust. 2 ustawy z 4.12.2025). Dla budowy domu, garażu czy dobudówki bez pozwolenia próg wynosi 20 lat (art. 49f ust. 1 Pb).

Czy po 20 latach samowola budowlana jest legalna?

Nie sama z siebie. Po 20 latach od zakończenia budowy nadzór prowadzi legalizację uproszczoną bez opłaty, ale musisz przedłożyć inwentaryzację i ekspertyzę techniczną (art. 49f ust. 1, art. 49g ust. 2 Pb). Gdy ekspertyza wykaże zagrożenie albo nie złożysz dokumentów, nadzór nakaże rozbiórkę (art. 49i ust. 1 pkt 2 Pb).

Ile kosztuje legalizacja samowoli budowlanej domu?

W trybie zwykłym opłata legalizacyjna za dom jednorodzinny wynosi 50 000 zł: 500 zł × 50 × 2,0 × 1,0 (art. 49d ust. 1 pkt 1, art. 59f Pb i załącznik). Za garaż, wiatę albo budynek gospodarczy do 35 m² na zgłoszenie płacisz 5000 zł (art. 49d ust. 1 pkt 2 lit. a Pb). W trybie uproszczonym po 20 latach opłaty nie ma.

Jaka kara grozi za samowolę budowlaną?

Grzywna od 20 do 5000 zł, orzekana według Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 93 pkt 2a i 13, art. 94 Pb, art. 24 § 1 Kodeksu wykroczeń). Kary więzienia za samą samowolę Prawo budowlane nie przewiduje. Dotkliwsze są opłata legalizacyjna i nakaz rozbiórki (art. 49d, 49e Pb).

Gdzie zgłosić samowolę budowlaną sąsiada?

Do powiatowego inspektora nadzoru budowlanego właściwego dla miejsca budowy, który wszczyna postępowanie z urzędu (art. 53a ust. 1, art. 83 ust. 1 Pb). Prawa strony masz tylko wtedy, gdy postępowanie dotyczy Twojego interesu prawnego (art. 28 k.p.a.).

Kupiłem dom z samowolą. Co mogę zrobić?

Jako właściciel odpowiadasz przed nadzorem i możesz złożyć wniosek o legalizację (art. 48a ust. 1, art. 52 ust. 1 Pb). Jeżeli nie wiedziałeś o wadzie, z rękojmi możesz złożyć sprzedającemu oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy (art. 557 § 1, 560 § 1, 568 § 1 k.c.). Przy umowie przedwstępnej sądy oceniały to różnie: jako wadę albo jako błąd (wyroki I C 140/21 i I ACa 969/21).

Źródła

• Ustawa z 7.07.1994 – Prawo budowlane (t.j. Dz.U. 2026 poz. 524 ze zm.): art. 3 pkt 6, 29 ust. 1 pkt 1–3, 4–21, 28, 29 i ust. 2, 30b ust. 1–2, 31 ust. 1 i 1a, 33 ust. 2, 48–49a, 49c–49i, 50 ust. 1, 4 i 6, 51 ust. 1, 52, 53a, 59f, 59g ust. 2, 82 ust. 3–4, 83, 93 pkt 2a i 13, 94, 103 ust. 2, załącznik.
• Ustawa z 4.12.2025 o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 1847): art. 1 pkt 17, art. 7 ust. 2, art. 13.
• Ustawa z 20.05.1971 – Kodeks wykroczeń (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1372): art. 1 § 1, 24 § 1, 45 § 1, 48.
• Ustawa z 14.06.1960 – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1691): art. 28.
• Ustawa z 23.04.1964 – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795): art. 84, 88 § 2, 394 § 1, 556, 556¹ § 1, 556³, 557 § 1, 560 § 1, 568 § 1.
• Ustawa z 27.03.2003 o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. 2026 poz. 538 ze zm.): art. 61 ust. 1 pkt 1a i ust. 1a pkt 2.
• Ustawa z 7.07.2023 o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1688 ze zm.): art. 59 ust. 3 w brzmieniu ustawy z 30.04.2026 (Dz.U. 2026 poz. 781).
• Wyrok Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu z 26.01.2023, I C 140/21.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 31.01.2023, I ACa 969/21.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 14.10.2021, I AGa 196/20.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 25.01.2022, II KK 581/21.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 8.07.2026, II SA/Bd 886/25.