Zasiedzenie nieruchomości: po ilu latach, dobra i zła wiara, jak złożyć wniosek

Twoi rodzice kupili działkę „na kartkę” w latach 90., od tamtej pory płacicie podatek i uprawiacie ziemię, a w księdze wieczystej wciąż jest obcy właściciel? Zasiedzenie nieruchomości następuje po 20 latach nieprzerwanego posiadania samoistnego (czyli władania działką jak właściciel), jeżeli uzyskałeś posiadanie w dobrej wierze, albo po 30 latach, jeżeli w złej (art. 172 Kodeksu cywilnego, dalej: k.c.). Do swoich lat doliczasz lata poprzednika, np. rodziców (art. 176 k.c.). Własność przechodzi z mocy prawa w dniu upływu terminu, ale do wpisu w księdze wieczystej potrzebujesz postanowienia sądu, które zasiedzenie stwierdza. Wniosek składasz do sądu rejonowego położenia działki, opłata wynosi 2000 zł.

Masz taką sprawę? Zobacz, jak pomagam: Zasiedzenie nieruchomości.

Stan prawny na 24.10.2026. Opisuję zasiedzenie własności nieruchomości przez osobę fizyczną. Zasiedzenie służebności (np. przejazdu, sieci przesyłowych) omawiam tylko krótko. Terminy przed 1.10.1990 były krótsze (10 i 20 lat) i dla posiadania rozpoczętego przed tą datą liczy się je według przepisów przejściowych – w takiej sprawie potrzebna jest indywidualna analiza. Podatek opisuję z ustawy; w nietypowej sytuacji potwierdź go u doradcy podatkowego albo interpretacją indywidualną.

Co to jest zasiedzenie nieruchomości i czym różni się od „zasiedlenia”?

Zasiedzenie to nabycie własności cudzej nieruchomości przez to, że ktoś przez wymagany czas posiada ją jak właściciel (art. 172 § 1 k.c.). Nie potrzebujesz umowy ani zgody właściciela. „Zasiedlenie” to potoczne słowo na zamieszkanie gdzieś, a nie sposób nabycia własności.

Warunki są trzy i muszą wystąpić razem:

• Posiadanie samoistne. Władasz działką jak właściciel, a nie jak najemca, dzierżawca czy ktoś, kto korzysta za zgodą (art. 336 k.c.). Ci ostatni to posiadacze zależni i dopóki tak władają, zasiedzenie na ich rzecz nie biegnie.
• Nieprzerwanie. Posiadanie trwa cały czas. Przemijająca przeszkoda, np. kilkuletni wyjazd, gdy działkę dalej ktoś uprawia w Twoim imieniu, posiadania nie przerywa (art. 340 k.c.).
• Odpowiednio długo. 20 lat przy dobrej wierze, 30 lat przy złej (art. 172 § 1–2 k.c.).

Ustawa domniemywa, że ten, kto faktycznie włada rzeczą, jest posiadaczem samoistnym (art. 339 k.c.), że posiadanie jest ciągłe (art. 340 k.c.) i że posiadacz jest w dobrej wierze (art. 7 k.c.). Druga strona może te domniemania obalić.

Czy muszę myśleć, że działka jest moja?

Nie. O samoistności decyduje wyłącznie sposób władania: jeżeli odpowiada treści prawa własności, posiadanie jest samoistne (postanowienie SN z 29.08.2013, I CSK 716/12, za uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 26.10.2007, III CZP 30/07). Świadomość, że działka należy do kogoś innego, wpływa tylko na ocenę dobrej albo złej wiary, czyli na długość terminu (postanowienie SN z 28.04.1999, I CKN 430/98). Typowe przejawy posiadania samoistnego to ogrodzenie, uprawa, budowa i płacenie podatków bez pytania kogokolwiek o zgodę. Sama propozycja odkupu działki od właściciela co do zasady samoistności nie odbiera, chyba że z innych okoliczności wynika, że rezygnujesz z samodzielnego władania (tamże).

Zasiedzenie w dobrej i złej wierze – co to znaczy?

Dobra wiara to usprawiedliwione przekonanie, że przysługuje Ci prawo własności. W złej wierze jest ten, kto wie albo przy zachowaniu należytej staranności powinien wiedzieć, że właścicielem nie jest (postanowienie SN z 21.03.2013, II CSK 495/12). Liczy się stan z chwili uzyskania posiadania – późniejsza wiedza o cudzej własności nie wydłuża terminu (art. 172 § 1 k.c.: „chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze”).

Najczęstsza sytuacja w praktyce: kupno albo darowizna działki bez aktu notarialnego, „na kartkę” albo ustnie. Taka umowa nie przenosi własności, bo wymaga formy aktu notarialnego (art. 158 i art. 73 § 2 k.c.). Sąd Najwyższy od uchwały 7 sędziów z 6.12.1991, III CZP 108/91, przyjmuje, że kto objął działkę na podstawie umowy bez formy notarialnej albo umowy tylko zobowiązującej do przeniesienia własności, jest posiadaczem w złej wierze. Z takiej umowy wprost wynika, że właścicielem nadal jest zbywca, więc domniemanie dobrej wiary z art. 7 k.c. w ogóle nie działa (postanowienie SN z 21.03.2013, II CSK 495/12). W takiej sprawie licz 30 lat.

Zasiedzenie nieruchomości – po ilu latach i od kiedy liczyć?

Termin liczysz od dnia, w którym Ty albo Twój poprzednik objęliście działkę w posiadanie samoistne. Kończy się on z upływem dnia, który datą odpowiada dniowi początkowemu, np. posiadanie od 15.05.1996 przy złej wierze daje zasiedzenie 15.05.2026.

• Dobra wiara: 20 lat (art. 172 § 1 k.c.).
• Zła wiara: 30 lat (art. 172 § 2 k.c.).
• Właściciel był małoletni: zasiedzenie nie skończy się wcześniej niż 2 lata po uzyskaniu przez niego pełnoletności (art. 173 k.c.).
• Posiadanie zależne zmieniło się w samoistne, np. dzierżawca przestał płacić czynsz i zaczął zachowywać się jak właściciel: termin biegnie dopiero od tej zmiany, a ją trzeba udowodnić.

Do biegu zasiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o biegu przedawnienia (art. 175 k.c.). Oznacza to, że zasiedzenie może zostać zawieszone albo przerwane – o przerwaniu piszę niżej.

Zasiedzenie po osobie zmarłej: czy liczą się lata rodziców?

Tak. Jeżeli w czasie biegu zasiedzenia posiadanie przeszło na Ciebie, np. rodzice przekazali Ci gospodarstwo, doliczasz czas posiadania poprzednika (art. 176 § 1 k.c.). To samo dotyczy spadkobiercy, który przejmuje posiadanie po zmarłym (art. 176 § 2 k.c.).

Jeden warunek trzeba policzyć ostrożnie. Jeżeli poprzednik uzyskał posiadanie w złej wierze, jego czas doliczysz tylko wtedy, gdy łącznie z Twoim wynosi co najmniej 30 lat (art. 176 § 1 zd. 2 k.c.). Nie połączysz więc złej wiary ojca z własną dobrą wiarą, żeby skrócić termin do 20 lat.

Ważna jest też data śmierci poprzednika. Jeżeli 20 albo 30 lat upłynęło jeszcze za życia rodzica, to on nabył własność, a działka weszła do spadku. Wtedy wnioskujesz o stwierdzenie zasiedzenia na rzecz zmarłego, a potem potrzebujesz stwierdzenia nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia i często działu spadku. Jeżeli termin upłynął już po śmierci, a posiadanie kontynuowałeś Ty, zasiedzenie następuje na Twoją rzecz.

Jak przerwać zasiedzenie, gdy ktoś zajmuje Twoją działkę?

Jesteś właścicielem, a sąsiad od lat korzysta z pasa Twojego gruntu? Bieg zasiedzenia przerywa:

1. Czynność przed sądem podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia Twojego prawa, np. pozew o wydanie nieruchomości (art. 222 § 1 w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 i art. 175 k.c.). Wniosek o rozgraniczenie złożony przez właściciela też może przerwać zasiedzenie przygranicznego pasa, ale nie wtedy, gdy składa go sam posiadacz przeciwko właścicielowi (postanowienie SN z 11.12.2013, IV CSK 180/13).
2. Uznanie Twojego prawa przez posiadacza, np. podpisana przez niego umowa dzierżawy pasa albo pismo, w którym prosi o zgodę na korzystanie (art. 123 § 1 pkt 2 w zw. z art. 175 k.c.). Musi z niego wynikać, że posiadacz włada za Twoją zgodą, a nie jak właściciel. Sama jego propozycja odkupu pasa co do zasady nie wystarczy (postanowienie SN z 28.04.1999, I CKN 430/98).

Po przerwaniu termin biegnie od nowa, a przy sprawie sądowej – dopiero po jej zakończeniu (art. 124 k.c.). Wezwanie listem poleconym zasiedzenia nie przerywa. Jeżeli termin już upłynął, przerwać nie ma czego.

Jeżeli to Ty zasiadujesz, nie podpisuj umowy dzierżawy ani pisma z prośbą o zgodę na korzystanie z działki. To krok nieodwracalny: lata liczą się od zera.

Zasiedzenie pasa gruntu a rozgraniczenie: co z płotem, który stoi od 30 lat?

Płot obok granicy z mapy nie przesuwa granicy sam z siebie. Jeżeli jednak Ty i poprzednicy władaliście pasem za płotem jak właściciele przez 20 albo 30 lat, mogliście go zasiedzieć. W sprawie o rozgraniczenie sąd ustala granicę przede wszystkim według stanu prawnego (art. 153 k.c.), a ten obejmuje także zasiedzenie przygranicznego pasa. Sąd rozstrzyga o tym w tej samej sprawie, po ustaleniu granicy z dokumentów (postanowienie SN z 11.12.2013, IV CSK 180/13; podobnie postanowienie SN z 5.10.2012, IV CSK 94/12).

Rozgraniczenie zaczyna się zwykle u wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Gdy nie dojdzie do ugody przed geodetą, spór trafia do sądu (art. 29 ust. 3, art. 31 ust. 4 i art. 34 ust. 1–2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego). Opłata od wniosku o rozgraniczenie w sądzie wynosi 200 zł (art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, dalej: u.k.s.c.). Kto jest właścicielem według księgi, sprawdzisz tak, jak opisuję w tekście Księga wieczysta: jak ją sprawdzić, jak wpisać własność i co, gdy jej brak.

Czy można zasiedzieć działkę gminy, Skarbu Państwa albo drogę?

Działka gminy lub Skarbu Państwa. Dziś tak – art. 172 k.c. nie wyłącza nieruchomości publicznych. Do 30.09.1990 zasiedzenie nieruchomości państwowych wyłączał art. 177 k.c., uchylony ustawą z 28.07.1990 o zmianie Kodeksu cywilnego. Przy posiadaniu sprzed tej daty zasiedzenie biegnie od 1.10.1990, a termin skraca się o czas posiadania sprzed tej daty, najwyżej o połowę (art. 10 tej ustawy), czyli o 10 lat przy dobrej i o 15 lat przy złej wierze (uchwała SN z 8.09.1995, III CZP 104/95). Przy złej wierze i co najmniej 15 latach posiadania przed 1.10.1990 najwcześniejsza data to więc 1.10.2005.

Droga publiczna. Drogi krajowe są własnością Skarbu Państwa, a wojewódzkie, powiatowe i gminne – samorządu (art. 2a ustawy o drogach publicznych). Sąd Najwyższy przyjmuje, że od 1.01.1999 grunt, który jest drogą publiczną, nie może zostać zasiedziany przez osobę prywatną. Liczy się jednak stan faktyczny i prawny: działka musi być urządzona jako droga i zaliczona do kategorii dróg publicznych. Sam symbol „dr” w ewidencji gruntów nie wystarcza, a droga wewnętrzna może być przedmiotem zasiedzenia (postanowienie SN z 5.10.2012, IV CSK 94/12).

Zasiedzenie działki rolnej: czy trzeba być rolnikiem?

Od 30.04.2016 do 4.10.2023 nieruchomość rolną mógł zasiedzieć tylko rolnik indywidualny (art. 172 § 3 k.c.). Ten przepis uchylono z dniem 5.10.2023. Posiadaczowi, który nie jest rolnikiem, do terminu zalicza się także czas posiadania sprzed tej daty (art. 10 ustawy z 13.07.2023 o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw). Nie oznacza to pełnej swobody. W komentarzach przyjmuje się, że do zasiedzenia stosuje się art. 2a ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego: nabywcą nieruchomości rolnej może być co do zasady tylko rolnik indywidualny. Wyjątkiem jest m.in. działka mniejsza niż 1 ha (art. 2a ust. 3 pkt 1a). Przy większej działce rolnej sprawdź to, zanim złożysz wniosek.

Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego wyłącza przy nabyciu przez zasiedzenie prawo Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa do przejęcia działki za zapłatą (art. 4 ust. 4 pkt 2 lit. m) i obowiązek prowadzenia gospodarstwa przez 5 lat (art. 2b ust. 4 pkt 8).

Ile kosztuje zasiedzenie i jaki podatek zapłacisz?

Do tego mogą dojść koszty mapy, biegłego geodety i ogłoszenia, zależnie od sprawy.

Zasiedzenie podlega podatkowi od spadków i darowizn (art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn, dalej: u.p.s.d.). Stawka wynosi 7% niezależnie od pokrewieństwa z właścicielem. Kwoty wolnej z art. 9 ust. 1 u.p.s.d. się nie stosuje (art. 15 ust. 2). Podstawą jest rynkowa wartość działki według jej stanu z dnia zasiedzenia i cen z dnia uprawomocnienia się postanowienia, ale odliczasz wartość nakładów, które poniosłeś w czasie biegu zasiedzenia, a gdy sam postawiłeś budynek – także jego wartość (art. 7 ust. 1, 4 i 5 u.p.s.d.).

Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o zasiedzeniu (art. 6 ust. 1 pkt 6 u.p.s.d.). Od tego dnia masz miesiąc na złożenie zeznania SD-3 w urzędzie skarbowym (art. 17a ust. 1 u.p.s.d.). Zwolnienie dla najbliższej rodziny z art. 4a u.p.s.d. dotyczy spadków i darowizn, nie zasiedzenia.

Jak złożyć wniosek o stwierdzenie zasiedzenia?

Wniosek może złożyć każdy zainteresowany, nie tylko posiadacz (art. 609 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej: k.p.c.). Składasz go do sądu rejonowego, w którego okręgu leży nieruchomość (art. 507 i 606 k.p.c.).

We wniosku podajesz:

• oznaczenie nieruchomości: numer działki, obręb, numer księgi wieczystej albo informację, że księgi nie ma;
• datę objęcia w posiadanie i datę, w której według Ciebie upłynął termin, oraz rodzaj wiary;
• zainteresowanych z adresami: właściciela z księgi albo jego spadkobierców, gminę lub Skarb Państwa, jeżeli to ich grunt;
• dowody: świadków (sąsiedzi, rodzina), decyzje podatkowe i potwierdzenia wpłat, rachunki za ogrodzenie i budynek, stare zdjęcia, ortofotomapy i mapy z różnych lat, umowę „na kartkę”, jeżeli ją masz;
• mapę z projektem podziału, gdy zasiedziałeś tylko część działki – sąd stwierdza zasiedzenie konkretnego, wyodrębnionego gruntu.

Jeżeli nie wskażesz innych zainteresowanych, sąd może orzec dopiero po wezwaniu ich przez ogłoszenie (art. 609 § 2 k.p.c.). Do ogłoszenia stosuje się odpowiednio przepisy o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 610 § 1 k.p.c.). Sprawa toczy się na rozprawie (art. 608 k.p.c.). Sąd stwierdzi zasiedzenie, jeżeli zostało ono udowodnione (art. 610 § 2 k.p.c.).

Nie ukrywaj adresu właściciela. Jeżeli sąd ustanowi kuratora dla osoby rzekomo nieznanej z miejsca pobytu, a kurator będzie bierny, postępowanie jest nieważne i sprawa wraca do ponownego rozpoznania (postanowienie SN z 14.04.2016, IV CSK 412/15).

Postanowienie jest deklaratoryjne: potwierdza, że własność przeszła z mocy prawa w konkretnym dniu, i ten dzień podaje. Staje się skuteczne z chwilą uprawomocnienia (art. 521 § 1 k.p.c.). Na jego podstawie składasz wniosek o wpis w dziale II księgi wieczystej (art. 25 ust. 1 pkt 2 i art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, dalej: u.k.w.h.). Zrób to niezwłocznie, bo opieszałemu właścicielowi sąd może wymierzyć grzywnę od 500 do 10 000 zł (art. 35 ust. 1 i art. 36 ust. 4 u.k.w.h.).

Zasiedzenie służebności – krótko

Służebność gruntową, np. przejazd przez działkę sąsiada, zasiedzisz tylko wtedy, gdy korzystasz z trwałego i widocznego urządzenia, np. utwardzonej drogi (art. 292 k.c.). Terminy są te same: 20 albo 30 lat, a opłata od wniosku wynosi 200 zł. Szczegóły opisuję w tekście Zasiedzenie służebności drogi: czy można przejąć prawo przejazdu po 30 latach? Zasiedzenie służebności odpowiadającej służebności przesyłu (słupy, gazociągi) to osobny temat.

Przykład. 15 maja 1992 r. ojciec kupił od sąsiada na podstawie pisemnej umowy bez notariusza działkę 800 m² obok swojego siedliska i od razu ją ogrodził. Zmarł w 2011 r., a posiadanie przejął syn, jedyny spadkobierca. W 2015 r. syn wymienił ogrodzenie za 8000 zł. Sprzedający od dawna nie żyje, w księdze nadal jest wpisany jako właściciel.

Umowa bez aktu notarialnego oznacza złą wiarę, więc potrzeba 30 lat. Syn dolicza lata ojca (art. 176 § 2 k.c.). Termin upłynął 15.05.2022, już po śmierci ojca, więc własność nabył syn. W styczniu 2026 r. składa wniosek z opłatą 2000 zł i wskazuje spadkobierców sprzedającego z adresami. Postanowienie uprawomocnia się 9.09.2026. Do 9.10.2026 syn składa zeznanie SD-3: działka jest warta 60 000 zł, po odliczeniu nakładu (przyjmijmy, że wartego 8000 zł) podstawa wynosi 52 000 zł, a podatek 3640 zł. Potem składa wniosek o wpis w księdze z opłatą 200 zł.

Co możesz zrobić

1. Ustal datę i podstawę objęcia w posiadanie (umowa, ustne przekazanie, spadek). Od tego zależy 20 albo 30 lat.
2. Policz termin z latami poprzedników i sprawdź, czy upłynął za Twojego posiadania, czy za życia rodzica.
3. Sprawdź księgę wieczystą i ewidencję gruntów: kto jest właścicielem i kto po nim dziedziczy.
4. Zbierz dowody: świadków, decyzje podatkowe, rachunki, zdjęcia, mapy z różnych lat.
5. Nie podpisuj dzierżawy ani próśb o zgodę na korzystanie z działki.
6. Złóż wniosek do sądu rejonowego z opłatą 2000 zł, a po uprawomocnieniu: zeznanie SD-3 w miesiąc i wniosek o wpis w księdze.

Jeżeli chcesz przejść to z pełnomocnikiem, opisuję tę usługę na stronie Zasiedzenie nieruchomości. Policzę termin z latami poprzedników, ustalę krąg zainteresowanych, przygotuję wniosek z dowodami i poprowadzę sprawę do wpisu w księdze. Gdy przy okazji trzeba uporządkować spadek albo granice, robię to w ramach uregulowania stanu prawnego. Nie obiecuję wyniku, bo zasiedzenie trzeba udowodnić przed sądem.

Masz podobną sytuację? Opisz ją w formularzu poniżej. W ciągu 24 h roboczych odpiszę, co trzeba zrobić, i prześlę ofertę z ceną i terminem. Do akceptacji oferty nic nie płacisz.

Najczęstsze pytania

Po ilu latach następuje zasiedzenie nieruchomości?

Po 20 latach nieprzerwanego posiadania samoistnego, jeżeli uzyskałeś posiadanie w dobrej wierze, albo po 30 latach, jeżeli w złej (art. 172 k.c.). Do swojego czasu doliczasz czas poprzednika, także spadkodawcy (art. 176 k.c.). Jeżeli właściciel był małoletni, zasiedzenie nie skończy się wcześniej niż 2 lata po jego pełnoletności (art. 173 k.c.).

Czy kupno działki bez notariusza oznacza zasiedzenie w złej wierze?

Tak. Umowa sprzedaży nieruchomości bez aktu notarialnego jest nieważna (art. 158 i art. 73 § 2 k.c.), a kto na jej podstawie objął działkę, jest według Sądu Najwyższego posiadaczem w złej wierze (uchwała SN z 6.12.1991, III CZP 108/91; postanowienie SN z 21.03.2013, II CSK 495/12). Potrzebujesz więc 30 lat posiadania.

Czy zasiedzenie następuje automatycznie, bez sądu?

Tak, własność przechodzi z mocy prawa z upływem 20 albo 30 lat (art. 172 k.c.). Postanowienie sądu tylko to stwierdza (art. 609–610 k.p.c.). Bez niego nie wpiszesz się jednak do księgi wieczystej (art. 31 ust. 2 u.k.w.h.) i nie sprzedasz działki u notariusza.

Czy dzierżawca albo najemca może zasiedzieć działkę?

Nie, dopóki korzysta na podstawie umowy. Dzierżawca i najemca są posiadaczami zależnymi (art. 336 k.c.), a do zasiedzenia prowadzi tylko posiadanie samoistne (art. 172 § 1 k.c.). Jeżeli przestali uznawać właściciela i zachowują się jak właściciel, termin może biec od tej zmiany, ale tę zmianę trzeba udowodnić.

Czy można zasiedzieć działkę gminy albo pas drogi?

Działkę gminy co do zasady tak, bo art. 172 k.c. jej nie wyłącza. Przy posiadaniu rozpoczętym przed 1.10.1990 stosuje się art. 10 ustawy z 28.07.1990 o zmianie Kodeksu cywilnego. Gruntu będącego drogą publiczną osoba prywatna od 1.01.1999 nie zasiedzi (art. 2a ustawy o drogach publicznych; postanowienie SN z 5.10.2012, IV CSK 94/12). Drogę wewnętrzną już tak.

Jak przerwać zasiedzenie mojej działki przez sąsiada?

Złóż pozew o wydanie nieruchomości albo inną czynność przed sądem zmierzającą bezpośrednio do ochrony Twojego prawa (art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c.). Bieg przerywa też uznanie Twojego prawa przez posiadacza, np. umowa dzierżawy (art. 123 § 1 pkt 2 k.c.). Samo wezwanie listem nie wystarczy.

Jaki podatek przy zasiedzeniu i do kiedy go zgłosić?

7% wartości nabytej nieruchomości, bez kwoty wolnej, po odliczeniu Twoich nakładów z czasu biegu zasiedzenia (art. 15 ust. 2 i art. 7 ust. 4–5 u.p.s.d.). Zeznanie SD-3 składasz w ciągu miesiąca od uprawomocnienia się postanowienia (art. 6 ust. 1 pkt 6 i art. 17a ust. 1 u.p.s.d.).

Źródła

• Ustawa z 23.04.1964 – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795): art. 7, 73 § 2, 123 § 1, 124, 153, 158, 172–176, 222 § 1, 292, 336, 339, 340; art. 172 § 3 (uchylony z dniem 5.10.2023), art. 177 (uchylony z dniem 1.10.1990).
• Ustawa z 28.07.1990 o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. 1990 nr 55 poz. 321): art. 1 pkt 34, art. 10.
• Ustawa z 13.07.2023 o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1933): art. 10.
• Ustawa z 11.04.2003 o kształtowaniu ustroju rolnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 941): art. 2a ust. 1 i ust. 3 pkt 1a, art. 2b ust. 4 pkt 8, art. 4 ust. 4 pkt 2 lit. m.
• Ustawa z 17.11.1964 – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468 ze zm.): art. 507, 521 § 1, 606, 608, 609, 610.
• Ustawa z 28.07.2005 o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228 ze zm.): art. 39 ust. 1 pkt 2–3, 40, 42 ust. 1.
• Ustawa z 28.07.1983 o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. 2026 poz. 478 ze zm.): art. 1 ust. 1 pkt 3, 6 ust. 1 pkt 6, 7 ust. 1, 4 i 5, 9 ust. 1, 15 ust. 2, 17a ust. 1.
• Ustawa z 6.07.1982 o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1066): art. 25 ust. 1 pkt 2, 31 ust. 2, 35 ust. 1, 36 ust. 4.
• Ustawa z 17.05.1989 – Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1389): art. 29 ust. 3, 31 ust. 4, 34 ust. 1–2.
• Ustawa z 21.03.1985 o drogach publicznych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 889): art. 1, 2a.
• Uchwała składu 7 sędziów SN z 6.12.1991, III CZP 108/91 (OSNC 1992, nr 4, poz. 48).
• Uchwała SN z 8.09.1995, III CZP 104/95.
• Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 26.10.2007, III CZP 30/07 (OSNC 2008, nr 5, poz. 43).
• Postanowienia SN: z 28.04.1999, I CKN 430/98 (OSNC 1999, nr 11, poz. 198); z 5.10.2012, IV CSK 94/12; z 21.03.2013, II CSK 495/12 (OSNC-ZD 2014, nr 1, poz. 11); z 29.08.2013, I CSK 716/12 (OSNC-ZD 2014, nr 4, poz. 66); z 11.12.2013, IV CSK 180/13; z 14.04.2016, IV CSK 412/15.